Dağıtılmış Gecikme Modelleri: Koyck ve Almon Modeli: Tarım Verileri Üzerine Bir Uygulama

Mısır, sıcak iklim tahılları grubuna giren tek yıllık bit bitki olup, dünyada tahıllar içinde üretim açısından buğdaydan sonra ikinci sırada yer almaktadır. Mısır, hayvan yemi ve insan yiyeceği olarak çok değişik alanlarda kullanılmaktadır. Mısır bitkisi, Türkiye’de buğday ve arpadan sonra en fazla üretilen hububat bitkisidir. Tarla bitkileri sınıfına giren mısır bitkisinin üretim miktarı ve fiyat arasındaki ilişki Koyck ve Almon yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma verileri Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)’ndan alınan 2000-2023 yılları arası dönemi kapsamaktadır. Koyck modelinden elde edilen sonuçlara göre mısır üretimi, geriye dönük olarak en çok son üç yıllık fiyatından etkilenmektedir. Mısır fiyatlarında oluşacak olan değişim 6.194 yıllık süreçte üretim bazında dikkat çeken bir etkiye sebep olmuştur. Analizden elde edilen bir diğer sonuç, t döneminde görülen mısır fiyatlarındaki bir TL artma miktarı, üretim miktarını 302283.6 ton arttırmıştır. Bunun yanında t-1 dönemde fiyatta görülen bir TL artma üretim miktarını 2602666.2 ton arttırırken, t-2 dönem fiyatındaki bir TL artma 224089.2 ton, t-3, t-4, t-5 ve t-6 dönem fiyat için bir TL artma, üretim üzerinde sırasıyla 192940.8, 166122, 143031.1 ve 123149.7 ton artışına sebep olmaktadır. Mısır bitkisinin fiyat bazındaki gecikmeli değerlerindeki değişmeler üretim miktarı üzerinde azalan yönde pozitif etki oluşturmuştur. Modelin uygunluğu için determinasyon katsayısı (R2), düzeltilmiş determinasyon katsayısı (R ̅^2), Bayesci Bilgi Kriteri (BIC) ve Akaike Bilgi Kriteri (AIC) uyum iyiliği istatistikleri incelenmiştir. Uyum iyiliği testleri incelendiğinde Koyck modeli için R2=0.940, R ̅^2=0.925 ve BIC=29.340 sonuçlarına ulaşılmıştır. Almon modeli için R2=0.935, R ̅^2=0.924 ve BIC=29.374 sonuçlarına ulaşılmıştır. Dolayısıyla her iki modelin de uygun olduğu görülmüştür. Ancak, araştırma bulguları bize, mısır üretimi-fiyat ilişkisini Koyck Modelinin biraz daha iyi sonuçlar verdiğini göstermiştir.