Horasan Valisi Eşres b. Abdullah’ın Mevâlîye Karşı İzlediği Değişken Cizye Politikası

Basit Öğe Kaydı
dc.authoridAkyürek, Yunus / 0000-0003-2050-9464
dc.contributor.authorAkyürek, Yunus
dc.date.accessioned2026-02-03T11:59:41Z
dc.date.available2026-02-03T11:59:41Z
dc.date.issued2025
dc.departmentÇanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
dc.description.abstractAraştırma, Emevîler’in Horasan Valisi Eşres b. Abdullah’ın (109-111/727-729) cizye hususunda mevâlî kesime karşı takındığı değişken tavrı konu edinmektedir. Amaç, Emevîler döneminde mevâlîden cizye alınması meselesinin bu tavır üzerinden aydınlatılmasına katkı sunabilmektir. Eşres, göreve geldiğinde mevâlîden alınan bu vergiyi kaldıracağını ilan etmiş, fakat beklenenin üzerinde bir İslâmlaşma gerçekleştiği için olası vergi kayıplarını göz önünde bulundurarak sabık valilerin “koşullu cizye” uygulamasına kısa sürede rücû etmiştir. Gayrimüslim vergi memurları, merzübânlar, dihkânlar, yerel liderlerin telkinleri ve belki de en önemlisi Halife Hişâm b. Abdülmelik’in (105-125/724-743) malî konulardaki hassasiyeti bu tutarsız karar değişikliğinin ardında yatan temel nedenler arasında yer alır. Ancak bu değişken vergi politikası bir grup mevâlînin Semerkant’ı (Soğd’u) terk etmesine yol açmış, bazı Arap ileri gelenleri ise bu Soğdlu muhacirlere fiilî destek vermiştir. Geri adım atmayan Eşres’in, çeşitli baskı mekanizmaları ile mevâlîyi ve onları destekleyenleri sindirmeye çalışması Seyhun Nehri’nin kuzeyindeki Türk unsurun verdiği askerî destek ile bölgesel bir isyana dönüşmüş, neticede Soğd topraklarının büyük bir kısmı Emevîlerin elinden çıkmış ve nihayet başarısız bulunan Eşres görevden alınmıştır. Araştırma, Eşres’in değişken mevâlî cizye politikası ve sonuçları ile sınırlı tutulmuş, ancak konu bütünlüğü açısından bu uygulamanın hangi şartlarda ortaya çıktığı ve kimin tarafından sona erdirildiği ile ilgili bazı bilgilere de yer verilmiştir. Çalışma ile Emevîler dönemi boyunca ülkede yaşayan bütün mevâlî sınıfından cizye talep edilmediği, bu uygulamanın Horasan Valisi Kuteybe b. Müslim’in ölümünden (ö. 96/715) sonra Mâverâünnehir’in Soğd kesiminde başlatıldığı, fakat bazı halife ve valilerin mevâlîden böyle bir vergi talep etmediği, talep edenlerin ise bunu birtakım koşullara bağladığı ortaya konulmuştur. Halife Hişâm’ın mevâlîden ıstılahi/salt anlamda cizye alınmasını yazılı ve sözlü olarak talep etmemesine rağmen bu noktada nihai kararı Horasan valilerine bıraktığı anlaşılmaktadır. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden anlatı araştırması tekniği baz alınmıştır.
dc.identifier.doi10.52637/kiid.1611210
dc.identifier.endpage267
dc.identifier.issn2757-8399
dc.identifier.issue1
dc.identifier.startpage256
dc.identifier.trdizinid1317762
dc.identifier.urihttps://doi.org/10.52637/kiid.1611210
dc.identifier.urihttps://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1317762
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12428/34375
dc.identifier.volume8
dc.identifier.wosWOS:001519350400017
dc.identifier.wosqualityN/A
dc.indekslendigikaynakWeb of Science
dc.indekslendigikaynakTR-Dizin
dc.institutionauthorAkyürek, Yunus
dc.language.isotr
dc.publisherAfyon Kocatepe Üniversitesi
dc.relation.ispartofKocatepe İslami İlimler Dergisi
dc.relation.publicationcategoryMakale - Uluslararası Hakemli Dergi - Kurum Öğretim Elemanı
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzKA_WOS_20260130
dc.subjectİslâm Tarihi
dc.subjectIslamic History
dc.subjectMevâlî
dc.subjectMawâlī
dc.subjectKoşullu Cizye
dc.subjectConditional Jizya
dc.subjectEşres b. Abdullah
dc.subjectAshras b. Abdullah
dc.subjectHişâm b. Abdilmelik
dc.subjectHisham b. Abd al-Malik
dc.titleHorasan Valisi Eşres b. Abdullah’ın Mevâlîye Karşı İzlediği Değişken Cizye Politikası
dc.title.alternativeThe Variable Jizya Policy of Ashras b. Abdullah, Governor of Khorasan, Towards the Mawâlī
dc.typeArticle

Dosyalar

Orijinal paket
Listeleniyor 1 - 1 / 1
Küçük Resim
İsim:
Yunus Akyurek_Makale.pdf
Boyut:
383.92 KB
Biçim:
Adobe Portable Document Format
İndir

Koleksiyon

WoS İndeksli Yayınlar Koleksiyonu
İslam Tarihi ve Sanatları Bölümü Koleksiyonu
TR-Dizin İndeksli Yayınlar Koleksiyonu