Ticaret şirketinden sömürge imparatorluğuna İngiliz Doğu Hindistan Şirketi'nin hukuki evrimi

Bu çalışma, ticaret hukuku açısından anonim şirketlerin ilk örneği olarak kabul edilen İngiliz Doğu Hindistan Şirketi (bundan sonra İDHŞ)'nin kuruluşu, gelişmesi ve son bulma süreçlerindeki hukukî evrimini analitik ve metodik olarak ortaya koymak üzere kaleme alınmıştır. İDHŞ, sömürgecilik faaliyetleri tetikleyen coğrafi keşifler ile başlayan ticarî kapital (merkantilizm) için gerekli olan yeni ve uygun "bâkir yerlerin bulunması" süreçlerine uygun olarak Hint alt kıtasında yapılanan bir eko-politik şirkettir. Başta ticari araç, ürün ve ilişkiler ile başlayan süreç zamanla şirketin emperyal eko-politik haklara sahip bir yapıya evrilmesi ile devam etmiştir. Daha önce bölgede kurulan diğer etno-ekonomik şirketlerin aksine İDHŞ'nin uzun soluklu ve başarılı olmasının en başat sebeplerinden biri, İngilizlerin eko-politik düzeneği askeri kabiliyetleri ile bütünleştirip istikrarlı ve düzenli olarak pratiğe dökmelerindendir. Şirket, anonim şirket olarak kurulmuş olup sınırlı sorumluluk prensibi gereği üyelerine büyük ayrıcalıklar tanımıştır. Her üye hissesi oranınca sorumlu olmakta, kâra ve zarara ortak olarak katlanmak durumunda kalmaktadır. İDHŞ'nin önemli özelliklerinden biri de etkin ve sofistike yönetim, denetim ve yargılama organlarına sahip olmasıdır. İngiliz aristokratları, kraliyet ailesi ve soyluları şirkete büyük yatırımlar yapmışlar; böylece "sömürgeleştirilen çevre"den "emperyal merkez"e zenginliklerin akışına zemin hazırlamışlardır.

This study was penned down to reveal the legal evolution of the British East India Company (henceforth, "BEIC"), which is accepted as the first example of joint stock companies in terms of commercial law, analytically and methodically. The BEIC is an eco-political company built on the Indian sub-continent in accordance with finding the processes of new and appropriate places for the commercial capital (mercantilism) that starts with geographical discoveries that which trigger colonial activities. The process, which started with commercial vehicles, products and relationships, continued with the evolution of the company to a structure with imperial eco-political rights. Unlike other ethno-economic companies previously established in the region, one of the most important reasons for the long-term and success of the BEIC is that the British integrate the eco-political device with their military capabilities and put them steadily and regularly into practice. The company was established as a joint stock company and given its members with great privileges in accordance with the limited responsibility principle. Each member shares responsibilities for the rate invested and has to endure as a partner to the profit and loss. One of the important features of the BEIC is that it has effective and sophisticated management, supervision and trial bodies. British aristocrats, royal family and nobility made great investments in the company; thus, they prepared the ground for the flow of wealth from the "colonized environment to the "imperial center".