Âsi ve eşkıya: Delilbağı Kadıkıran Mehmed Ağa 1825-1834

19. yüzyılda Osmanlı Devleti’ni en çok uğraştıran konulardan biri isyanlar ve yaygın eşkıyalık olmuştur. Kadıkıran Mehmed Ağa da bu tür eylemlerin merkezindeki Şahsiyetlerden biridir. Kadıkıran, Türkmen aşireti mensubu bir delilbaşı sergerdesidir. İlk defa 1825-26 yıllarında adamlarıyla Keskin, Bâlâ ve köylerini basmıştır. 1831’de Şam valisinin hizmetinde görülen Kadıkıran, 1832 yılında Mısır ordusu Anadolu’ya girince Ordu-yı Humâyûna çağrılmış, 1833’de Tahmiscioğlu isyanını bastırmak üzere Çankırı mütesellimi maiyetine gönderilmiştir. Kadıkıran gitmeden bu isyan bastırıldığından adamlarını dağıtıp İstanbul’a gelmesi istenmiştir. Kadıkıran, bu emri dinlemeyerek, Mayıs 1833’ten itibaren Ankara, Çankırı, Yozgat, Çorum, Kastamonu, Aksaray, Sivas şehir ve köylerinde eşkıyaca davranmaya başlayınca, yakalanması için ferman çıkarılmıştır. Takibe uğrayınca önce Bağdat tarafına gitmek istemiş, önü kapatılınca İran tarafına yönelmiş, daha sonra adamlarının çoğunu dağıtarak Rusya topraklarına kaçmak zorunda kalmıştır. Bu dönemde Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki ilişkiler nispeten dostane olduğundan Kadıkıran ve 852 adamı Erzurum valisine teslim edilmiştir. Kadıkıran ve adamları İstanbul’a gönderilerek donanmada küreğe konmuştur.