Byzantine architectural sculpture from Akköy on the Middle Scamander valley in hellespontus

Çanakkale Boğazı’nın aşağı bölümünde denize ulaşan Skamander’in (Kara Menderes) vadisi önemli bir yerleşim alanı oluşturur. Skamander’in aşağı bölümünde Ilion, yukarı bölümünde Skepsis piskoposlukları bulunur. Bu şehirler araştırmalar ve arkeolojik kazılardan elde edilen bilgiler ile bilinmesine karşın Skamander’in orta bölümündeki Bizans şehirlerine ait veriler sınırlıdır. Tarihi kaynaklarda Skamandros veya Skamandroi isminde bir piskoposluğa işaret edilir. Klasik Yunan kültürlerini inceleyen araştırmacılar bu şehri orta Skamander bölümüne lokalize ederler. Orta Skamander bölümündeki Bizans eserlerinin tespit edilmesi amacıyla gerçekleştirilen yüzey araştırmalarının bir bölümünü Akköy’deki çalışmalar oluşturmuştur. Burada, Akköy’de tespit ettiğimiz Bizans Dönemine ait taş eserlerin öncelikle ayrıntılı tanımlanması hedeflenmiştir. Buluntuların ayrıntılı belgelenmesi ve değerlendirilmesi ile elde edilecek bilgilerin bölgenin Bizans Döneminin anlaşılmasına ve Skamadros’un lokalizasyonu sorununa önemli katkı sağlayabileceği öngörülmüştür. Akköy’de tespit edilen parçalar, mimari ve liturjik kullanıma işaret eden iki grup oluşturur. Mimari elemanlar arasında çift sütunceli paye (yassı paye), postoment, sütun ve paye başlıkları, payeler, sütun gövdesi ve kapı söve parçası bulunur. Liturjik işevli eserler ambon merdiven yan levhası, levhalara ait parçalar ile başlıkları ile monolit işlenmiş sütuncelerdir. Akköy’deki eserler üzerine cevaplanması gereken iki soru vardır. Bunlardan ilki; değerlendirdiğimiz eserler köyün üzerine kurulduğu bir Bizans dönemi yerleşimine mi aittir? İkincisi; yoksa Akköy’ün yakın çevresindeki bir Bizans yerleşiminden mi taşınmıştır? İlk soruyu destekleyecek veri köyün girişindeki bir ev sahibi hanımın aktardıklarıdır. Kendisi evinin bahçesindeki sütun başlığının bahçeyi kazdıklarında ortaya çıktığını söylemektedir. Bu beyanın dışında, konuştuğumuz kişiler Akköy’deki eserlerin tamamının çevreden taşınarak gelmiş olduğunu belirtmektedirler. Bu verilere göre Akköy’de gelecekte yapılacak sistematik arkeolojik kazılara kadar ilk sorunun açıklık kazanamayacağı söylenebilir. Akköy merkez olmak üzere yakın çevresi yani 5 km. çapın içerisindeki alanda Bizans dönemine ait buluntu veren yerler değerlendirildiğinde Akköy’ün güneyinde ve güneydoğusundaki Bizans dönemi buluntuları içeren yerleşimlerin varlığı anlaşılmaktadır. Bunlar Akköy’ün yaklaşık 2-3 km. güneyinde bulunan Kilise Tepe, Kilise Tepe’ye yaklaşık 1 km. mesafede bulunan Marmat, Akköy’ün güneydoğusunda yaklaşık 4 km. mesafede bulunan Pazarköy ve köyün kuzeyindeki Adatepe’dir. Bu yerleşimlerde yapılan çalışmalardan elde edilen veriler Skamander vadisinin orta bölümünün erken ve orta Bizans dönemlerinde yoğun iskan edildiğini belgeler. Akköy’de tespit ettiğimiz eserlerin de yakın çevresinden taşınmış olabileceği olasılığını öne çıkarır.