Jüpiter füzelerinin Türkiye'ye yerleştirilmesi ve oluşturduğu etkiler

II. Dünya Savaşı sonrası başlayan Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği'ni askeri ve siyasi yönde baskılamaya çalışan ABD, Sputnik sonrası beliren Sovyet teknolojik üstünlüğüne cevap vermek için orta menzilli balistik füzelere ev sahipliği yapılması yönünde NATO üyesi ülkelere teklif sunmuştur. Türkiye, bu teklifi gerek güvenlik endişeleri gerekse ABD kaynaklı ekonomik yardımların artmasını sağlamak maksadıyla kabul etmiştir. Jüpiter orta menzilli balistik füzelerinin Türkiye'ye yerleştirilmesi Küba Füze Krizi'ni tetiklemiş ve krizin çözülmesi sürecinde bu füzeler ABD ve Sovyetler Birliği arasında gizli olarak pazarlık konusu edilmiştir. Jüpiter füzeleri ile Sovyetler'in nükleer hedefi haline gelen Türkiye, füzelerin kaldırılması yönündeki Sovyet ültimatomunu reddetmiştir. ABD tarafından Türkiye'ye F-104 G uçaklarının teslimatının hızlandırılması ve Akdeniz'de görev alacak Polaris denizaltıları ile sağlanacak nükleer koruma karşılığında modası geçmiş Jüpiter füzeleri kaldırılmıştır. Bu bağlamda çalışmada krizin Türkiye boyutuna odaklanılarak, etkileri üç aşamada incelenmiştir. Öncelikle Jüpiter füzelerinin Türkiye'ye yerleştirilmesi, ardından füzelerin ABD-SSCB arasında pazarlık konusu olması ve son olarak Türkiye'deki Jüpiterlerin kaldırılma aşaması araştırılmıştır. Araştırmada, kriz sürecinin Türkiye'ye önemli etkileri olduğu saptanmıştır. Türkiye, Soğuk Savaş dönemindeki dış politika eğilimini değiştirerek bloklar arası yumuşama döneminde NATO ittifakında kalmakla birlikte çok yönlü dış politika izlemeye yönelik adımlar atmıştır. Anahtar Kelimeler; Jüpiter Orta Menzilli Balistik Füzeleri, Soğuk Savaş, NATO, Sputnik, Küba Füze Krizi.

The USA, which had been trying to suppress the Soviet Union in the military and political arena during the Cold War period that began after the World War II, proposed member states of NATO to host intermediate range ballistic missiles in order to respond to the Soviet technological superiority. Turkey has accepted this proposal with the purpose of ensuring security concerns and to make an increase in the US economic aids. The deployment of the Jupiter intermediate range ballistic missiles to Turkey triggered the Cuban Missile Crisis and these missiles became secretly a matter of negotiation between the USA and the Soviet Union during the crisis resolution process. The obsolete Jupiter missiles were removed in exchange for speeding up the USA's process of delivering the F-104 G aircraft to Turkey and providing the nuclear security with the Polaris submarines, which will be assigned in the Mediterranean. In this regard, this study focuses on the Turkey's part in the crisis and examines its effect in three stages. First, the deployment of Jupiter missiles to Turkey, next, the missiles as a matter of negotiation between the USA and the USSR and lastly, the removal stage of the Jupiters in Turkey are investigated. This research has detected that the crisis period has led to significant effects in Turkey. Although Turkey has stayed in the NATO alliance during the inter-bloc detente period, it took steps towards following multi-dimensional foreign policy. Keywords; Jupiter Intermediate Range Ballistic Missiles, Cold War, NATO, Sputnik, Cuban Missile Crisis.