İslam hukuku bağlamında maslahat ve tarihsellik ilişkisi (Fazlurrahman ve Tûfî örneği)

Bu çalışma, İslam hukukunda maslahat ve tarihsellik kavramlarını, özellikle Necmeddin et-Tûfî ve Fazlurrahman'ın düşünce sistemleri çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. İslam toplumlarında fıkıh hukukunun zamanla statikleştiği ve toplumsal değişime uyum sağlamakta zorlandığı iddiası, bu çalışmanın temel arka planını oluşturmaktadır. Çalışma, maslahat ve tarihsellik düşüncelerinin, İslam hukukunun dinamizmini yeniden kazanmak ve çağın gereklerine uygun çözümler üretmek için geliştirilmiş teoriler olduğunu savunmaktadır. Araştırma, maslahat ilkesinin ve tarihsellik anlayışının İslam hukukundaki yerini, teorik temel ve tarihsel gelişim bağlamında ele alırken, bu kavramların İslam hukukunun esnekliğine nasıl katkı sağladığını değerlendirmektedir. Tûfî'nin maslahat anlayışı ile Fazlurrahman'ın tarihsellik yaklaşımının, İslam hukukunun toplumsal koşullara uyum sağlama kapasitesine nasıl etki ettiğine dair çözüm önerileri tartışılmaktadır. Çalışmada, bu iki düşünürün görüşleri karşılaştırılarak, İslam hukukunun günümüz toplumlarının ihtiyaçlarına nasıl daha uygun hale getirilebileceği değerlendirilmektedir. Araştırmanın temel amacı, İslam hukukunun gelişiminde maslahat ve tarihsellik kavramlarının teorik ve pratik boyutlarını incelemek, bu düşüncelerin toplumdaki geri kalmışlık algısına ne gibi çözüm önerileri sunduğunu ortaya koymaktır. Çalışma ayrıca, bu iki düşüncenin modern İslam düşüncesine katkılarını inceleyerek, İslam hukukunun dinamik ve değişen toplumsal koşullara uyum sağlama potansiyelini tartışmaktadır.

This study aims to examine the concepts of maslahah and historicism in Islamic law, particularly within the intellectual frameworks of Necmettin et-Tûfî and Fazlurrahman. The background of the research is based on the claim that Islamic jurisprudence gradually became static and struggled to adapt to social changes in Muslim societies. The study argues that the notions of maslahah and historicism are theoretical approaches developed to revitalize the dynamism of Islamic law and to provide solutions suitable for contemporary needs. The research addresses the place of the principle of maslahah and the concept of historicism in Islamic law, analyzing their theoretical foundations and historical development. It also evaluates how these concepts contribute to the flexibility of Islamic law. The study discusses how Ṭūfī's understanding of maslahah and Rahman's approach to historicism offer proposals for enhancing Islamic law's capacity to respond to changing social conditions. Through a comparative analysis of these two thinkers, the study assesses how Islamic law can be adapted to better meet the needs of contemporary societies. The main objective of the research is to examine the theoretical and practical dimensions of maslahah and historicism in the development of Islamic law, and to explore what kind of solutions these concepts offer to the prevalent perception of backwardness in Muslim societies. Furthermore, the study investigates the contributions of these two approaches to modern Islamic thought and discusses the potential of Islamic law to remain dynamic and responsive to evolving social conditions.