Diyalojik benlik teorisine dayalı öğretmen kimliği gelişimi: Bir program tasarımı

Kimlik olgusunun çeşitli değişkenlerden etkilenmesi nedeniyle öğretmen kimliği tanımlamalarında farklılıklar görülmektedir. Öğretmen kimliğinin ne zaman oluşmaya başladığı, nasıl geliştirileceği ve kimlerden etkilendiği gibi unsurlar da bu tanımlara göre değişiklik göstermektedir. Kimlik çalışmalarında benlik kavramı sıklıkla vurgulanmasına rağmen, çoğunlukla benlik algısı boyutuyla sınırlı kalınmıştır. Öğretmen kimliği ile ilgili tanımlamalarda da benlik ile olan doğrudan ilişkiye yeterince yer verilmemiştir. Bu bağlamda, Diyalojik Benlik Teorisi hem teorik hem de ölçme yöntemi olarak kimlik gelişiminde benlik çözümlemesi için önemli bir dayanak sağlamaktadır. Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının öğretmen kimliğindeki benlik pozisyonlarını ortaya çıkarmak ve Diyalojik Benlik Teorisine dayalı bir öğretmen kimliği geliştirme programı tasarlamaktır. Araştırma üç aşamadan oluşmaktadır. Ön aşamada, Kişisel Pozisyon Listesi adlı ölçme aracının geliştirilmesi hedeflenmiş ve bu aşama fenomenolojik desenle yürütülmüştür. Birinci aşamada, öğretmen adaylarının benlik pozisyonlarını ortaya çıkarmak amaçlanmış ve bu aşama tarama deseniyle gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada ise öğretmen adaylarıyla Diyalojik Benlik Teorisine dayalı öğretmen kimliği geliştirme programı tasarlanmış ve durum deseni kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, farklı uzmanlık alanlarından gelen öğretmen adaylarının benlik pozisyonlarında belirgin bir farklılık görülmemiştir. Özellikle iç benlik pozisyonlarında alana özgü bir fark saptanmamıştır. Dış benlik pozisyonlarında ise öğretmen kimliklerinin en çok aile bireyleri tarafından şekillendirildiği, ancak diğer kişilerin de bu kimlik oluşumuna katkı sunduğu belirlenmiştir. Farklı programlarda ve sınıflarda eğitim gören öğretmen adaylarının öğretmen benliklerinin büyük oranda örtük programla şekillendiği görülmüştür. Adayların farklı programlarda eğitim almalarına rağmen benzer pozisyonlara sahip olmaları, öğretmenlik mesleğine programlardan bağımsız ve bütüncül bir yaklaşımla baktıklarını göstermektedir. Sonuç olarak, öğretmen kimliğinin sadece öğretmen eğitimi sürecinden değil, sosyal yaşamdan ve geçmiş öğrencilik deneyimlerinden de etkilenebileceği ortaya konulmuştur. Bu bulgular doğrultusunda, öğretmen adaylarının beklentileri, yaşadığı zorluklar ve deneyimleri dikkate alınarak bir program tasarımı önerilmiştir.

Due to the influence of various factors on the concept of identity, the descriptions and interpretations of teacher identity have also evolved. The period during which teacher identity begins to form, how it develops, and who influences its development have all varied accordingly. Despite being influenced by multiple variables, the relationship between self and identity within the scope of teacher identity has been addressed only to a limited extent. The aim of this study is to identify teacher candidates' self-positions in their teacher identity and to design a teacher identity development program based on Dialogical Self Theory within the framework of teacher education. The study consists of three distinct phases. In the preliminary phase of the research, the aim was to develop a measurement tool called the Personal Position List for teacher candidates. For this purpose, the research was designed based on phenomenology. In the first phase, the aim was to identify teacher candidates' self-positions. This phase was designed using a survey model. In the second phase, the focus was on designing a teacher identity development program based on Dialogical Self Theory with teacher candidates. This phase employed a case design. The findings show that the self-positions of teacher candidates don't vary according to programs enrolled by teacher candidates. Particularly, internal self-positions don't vary according to programs enrolled by teacher candidates. However, in external self-positions, it was found that teacher candidates' teacher identities were predominantly shaped by family members, although other individuals also contributed to the formation of their teacher identities. It appears that the shaping of teacher candidates' teacher selves from different classes and departments has largely been left to the implicit curriculum in teacher education. Interviews conducted during the preliminary phase indicated that teacher candidates' teacher identities were shaped by their social lives and past experiences as students. Based on these findings, a program design was proposed, taking into account teacher candidates' expectations, challenges, and experiences.