Türkçe eğitiminde edebî kahramanların rol model işlevi: Ortaokul öğrencileri ve öğretmen adaylarının görüşleri

Bu araştırmanın amacı edebî eserlerdeki kahramanları rol-model almayla ilgili ortaokul öğrencilerinin ve Türkçe öğretmen adaylarının görüşlerini belirlemektir. Araştırmada karma araştırma desenlerinden karma çeşitleme deseni kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini ortaokul öğrencileri oluştururken örneklemini Türkiye'nin batısında bir devlet okulunda öğrenim gören 104 gönüllü ortaokul öğrencisi ve Türkiye'nin batısında bulunan devlet üniversitesinde okuyan 18 ile 25 yaş arasındaki gönüllü 57 Türkçe öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Erol ve Kaya (2022) tarafından geliştirilen 'Edebî Eserlerdeki Kahramanları Rol-Model Alma' ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel veriler SPSS for Windows 21.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Nicel verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotları (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma) kullanılmıştır. Ölçeğin alt boyut puanı katılımcıların sosyo-demografik özelliğine göre, t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılarak analiz edilmiştir. Edebî eserlerdeki kahramanları rol model alma ölçeğindeki maddeler veya ölçeğin tek boyutuyla öğrencilerin cinsiyet, yaş, not ortalaması, okunan kitap sayısı, okurluk düzeyi, tercih edilen roman türleri değişkenleri arasında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri ise betimsel analiz yoluyla analiz edilmiştir. Nitel veriler, MAXQDA programı kullanılarak incelenmiş ve kodlar, temel bulguları yansıtan temalar halinde sistematik olarak düzenlenmiştir. Veriler, araştırma soruları ve hedefler doğrultusunda yorumlanmıştır. Öğretmen adaylarına göre rol-model alma kavramı beğenilen insanların hayat tarzını örnek alma olarak nitelendirilirken rol- model alma davranışı bireysel ilgi ve ihtiyaçlara göre şekillenmekte ve insanların gelişimine katkı sağlamaktadır. Öğrencilerin edebî eserlerdeki karakterlerle kendilerini özdeşleştirerek onların yaşadığı deneyimlerden ders çıkardığı ve bu sayede doğru ya da yanlış davranışlar konusunda bilinçlendiği sonucuna ulaşılmıştır.

This study explores the perspectives of lower secondary school students and pre-service Turkish teachers on role-modeling characters in literary works. A mixed-methods research design was employed, involving 104 lower secondary school students from a public school in western Türkiye and 57 pre-service Turkish teachers aged 18 to 25 from a state university in the same region. The Role-Modeling the Characters in Literary Works scale (Erol & Kaya, 2022) was used as a data collection tool. Quantitative data were analyzed using SPSS 21, applying descriptive statistical methods such as mean and standard deviation. Sub-dimension scores were examined based on participants' sociodemographic characteristics using t-tests and one-way ANOVA. The findings revealed significant differences in role-modeling tendencies based on gender, age, grade point average, reading habits, and preferred novel genres. Qualitative data were analyzed thematically using MAXQDA. The results indicated that role-modeling behavior involves imitating admired characters' lifestyles, aligning with personal interests and needs, and contributing to individual development, as perceived by teacher candidates. Students reported identifying with literary characters, learning from their experiences, and gaining awareness of ethical behaviors. These findings highlight the role of literature in shaping students' moral and personal development, emphasizing the importance of character representation in literary works.