Sapanca Havzası'nda dağılım gösteren Phoxinus strandjae türünün moleküler analizi

Artan dünya nüfusunun neden olduğu insan kaynaklı baskılar, canlı türlerini giderek daha fazla yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmaktadır. Bununla birlikte, bilinenin aksine daha geniş bir yayılıma sahip olduğu anlaşılan ve IUCN Kırmızı Listesi'nde geçmişte "Tehlike Altında" (EN) kategorisinde sınıflandırılan Phoxinus strandjae türünün koruma statüsü güncellenmiş ve "Düşük Riskli" (LC) kategorisinde sınıflandırılmıştır. Bu çalışma, Sapanca Gölü Havzası'ndaki akarsular üzerine inşa edilmiş, çeşitli hidrolik yapıların, bu balık türünün popülasyonları üzerindeki genetik etkilerini araştırmaktadır. Çalışma kapsamında, bariyerlerle bölünmüş derelerin memba ve mansap kısımlarından toplanan örnekler, mitokondriyal (COI) ve nükleer (ISSR) belirteçler kullanılarak incelenmiştir. Analizler, popülasyonların evrimsel olarak sağlıklı olduğunu gösteren bir genetik çeşitlilik (h=0,8520; %93,25 P) barındırdığını ortaya koymuştur. Çalışmada belirlenen popülasyonlar arası gen akışının (Nm=1,34) etkisinin sınırlı kaldığı ve genetik sürüklenmeyi önleyemediği, bu durumun da popülasyonlar arasında gözlenen önemli genetik farklılaşmayı (GST=0,27) açıklar nitelikte olduğu görülmüştür. Sonuç olarak bu tez, P. strandjae'nin Sapanca Gölü Havzası'ndaki genetik mirasının korunması için temel bilimsel kanıtlar sunmakta ve bu değerli genetik çeşitliliğin sürdürülebilirliği için acil ve hedef odaklı yönetim stratejilerinin geliştirilmesinin zorunluluğunu vurgulamaktadır.

Anthropogenic pressures caused by the growing world population are increasingly placing species at risk of extinction. However, the conservation status of Phoxinus strandjae, a species now understood to have a wider distribution than previously known and formerly classified as "Endangered" (EN) on the IUCN Red List, has been updated and reclassified into the "Least Concern" (LC) category. This study investigates the genetic effects of various hydraulic structures built on streams in the Sapanca Lake Basin on the populations of this fish species. For the study, samples were collected from upstream and downstream sections of streams fragmented by barriers and were analyzed using mitochondrial (COI) and nuclear (ISSR) markers. The analyses revealed that the populations harbor high genetic diversity (h=0.8520; %93,25 P), indicating that they are evolutionarily healthy. The study revealed that the effect of inter-population gene flow (Nm=1.34) was limited and insufficient to prevent genetic drift, which in turn explains the significant genetic differentiation (GST=0.27) observed among the populations. In conclusion, this thesis provides fundamental scientific evidence for the conservation of the genetic heritage of P. strandjae in the Sapanca Lake Basin and highlights the urgent necessity of developing targeted management strategies to ensure the sustainability of this valuable genetic diversity.