Reaktif turuncu 16 tekstil boyasının Akdeniz midyesi(Mytilus galloprovincialis Lamarck, 1819) dokuları üzerindeki histopatolojik ve genotoksik etkilerinin araştırılması

Tekstil endüstrisi faaliyetleri yüksek su tüketimi ve üretilenfazla miktardaki atık su nedeniyle çevre üzerinde olumsuz etkilere sahiptir. Bu endüstri faaliyetlerinde çeşitli kimyasal boyalar kullanılmaktadır. Bunlar arasında en yaygın kullanılanları azo boyalardır. Bu tez kapsamında, dünyada ve ülkemizde tekstil endüstrisi faaliyetlerinde sıkça kullanılan bir azo boyası olan Reaktif Turuncu 16'nın (RT16), Akdeniz midyesi (Mytilus galloprovincialis) üzerindeki histopatolojik ve genotoksik etkilerini araştırıldı. Bu amaç için midyeler, 96 saat boyunca 0, 10, 100 ve 1000 mg/l konsantrasyonlarında RT16 boyasına maruz bırakıldı. Maruziyetlerden sonra midyeler dissekte edildi. Ardındansolungaç, sindirim bezi ve manto örnekleri histopatolojik bakımdan incelendi. Hemolenf ve solungaç örneklerinde; hemosit tipleri, mikronükleus frekansı ve nükleer anomalileranaliz edildi. RT16 maruziyeti sonucunda solungaç kesitlerinde lipofuskin granüllerinde artış, epitel deformasyonları, füzyon, hiperplazi, hemolenfatik sinüslerin genişlemesi ve vakuolizasyon gözlendi. Sindirim bezi kesitlerinde hemosit infiltrasyonu ve fokal nekroz tespit edildi. Benzer şekilde manto kesitlerinde de hemosit infiltrasyonu ve fokal nekroz belirlendi. Söz konusu bulgular özellikle yüksek RT16 maruziyetlerinde daha belirginleşmişolup, nekrotik alanlar 1000 mg/l maruziyet düzeyinde gözlendi. Kontrol ve maruziyet grupları arasında mikronükleus sıklığı açısından anlamlı fark saptandı (p<0,05). Mikronükleus frekansının doza bağlı olarak arttığı tespit edildi. Benzer şekilde kontrol ve uygulama grupları arasında binükleat hemosit sıklığı açısından da anlamlı fark bulundu(p<0,05). Tüm bulgular birlikte değerlendirildiğinde, RT16 boyasının midyeler üzerinde toksik etkiye sahip olduğu belirlendi.

Textile industry activities have negative environmental impacts due to high water consumption and the large amounts of wastewater produced. Various chemical dyes are used in this industry, with azo dyes being the most commonly used among them. In this thesis, the histopathological and genotoxic effects of a frequently used azo dye, Reactive Orange 16 (RO16), in textile industry activities were investigated on Mediterranean mussels (Mytilus galloprovincialis). For this purpose, mussels were exposed to RO16 dye at concentrations of 0, 10, 100, and 1000 mg/L for 96 hours. After the exposures, the mussels were dissected. Then, gill, digestive gland, and mantle samples were examined for histopathological analysis. Hemolymph and gill samples were analyzed for hemocyte types, micronucleus frequency, and nuclear anomalies. As a result of RO16 exposure, increases in lipofuscin granules, epithelial deformities, fusion, hyperplasia, widening of hemolymphatic sinuses, and vacuolization were observed in the gill sections. In digestive gland sections, hemocyte infiltration and focal necrosis were detected. Similarly, hemocyte infiltration and focal necrosis were also observed in mantle sections. These findings became more pronounced, especially with higher RO16 exposure, with necrotic areas being observed at the 1000 mg/L exposure level. A significant difference in micronucleus frequency was found between control and exposed groups (p<0.05). The frequency of micronuclei was found to the increase in a dose-dependent manner. Similarly, a significant difference in binucleated hemocyte frequency was found between control and exposed groups (p<0.05). Taken together, these findings indicate that RO16 dye has a toxic effect on mussels.