İran'da muhalefet ve sinema: Hatemi döneminde sinemanın muhalif dili

İran'da ekonomik, toplumsal ve siyasal açıdan birçok değişimin ve yeniliğin meydana geldiği Hatemi dönemi, sinema sanatı açısından İran için dönüm noktası olarak kabul edilir. Hatemi döneminde gerçekleşen reformlar ve gelişmeler, İran sinema tarihine yeni bir yön vermiştir. Dönemin özgürlükçü atmosferi içerisinde yönetmenler toplumsal olguları filmlerine taşımıştır. Bu bakımdan dönemin sinema anlayışına toplumsal gerçekçi bir yaklaşımın hâkim olduğu söylenebilir. Toplumsal gerçekçi akımının etkisinde yönetmenler; bireyin günlük yaşamını, aile içi ilişkilerini, kadın sorunlarını, toplumun katmanları arasındaki eşitsizliği, yoksulluğu, işsizliği, sınıf çatışmasını ve siyasi sorunları konu edinmiştir. Bu çalıma kapsamında, Hatemi dönemi incelenerek söz konusu dönemin toplumsal gerçekçi filmleri üzerinde durulmuştur. Bu bakımdan çalışmaya esas oluşturan kaynaklar Rahan Beni-İtimad'ın "Şehrin Derisi Altında", Abbas Kiyarüstemi'nin "Rüzgâr Bizi Sürükleyecek" ve Behmen Fermanara'nın "Kâfurun Kokusu, Yaseminin Râyihası" filmleri olmuştur. İncelenmek üzere seçilen filmler üzerinden siyasal ve toplumsal olguların sinemayı nasıl etkilediği ve toplumsal gerçeklerin sinemaya nasıl yansıdığı araştırılmıştır. İncelenen üç filmin birtakım benzerlikleri ve farklılıkları söz konusu olup, bunların karşılaştırılması yoluyla toplumsal sorunlara dair bir değerlendirilme yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Hatemi Dönemi, İran Sineması, Abbas Kiyarüstemi, Rahan Beni-İtimad, Behmen Fermanara

The Khatami period which experienced economic, social, political changes and improvement in Iran is considered as a turning point in Iran for the art of cinema. Reforms and developments in the Khatami period have given a new path to the history of Iranian cinema. Directors have reflected social phenomenon within the free atmosphere of this period. In this sense, it becomes possible to express that the artistic manifestation of the period is laden with realistic perspective. Under the influence of the social realism movement, directors reflected the daily lives of individuals, family conflicts, female problems, inequality between social layers, poverty, inequality, class conflicts and political problems. Within the scope of this study, Khatami period is analysed through the movies that reflect the social reality of that period. In this sense, the main sources of this study as follows: "Under the Skin of the City" by Rakhshân Banietemad, "The Wind Will Carry Us" by Abbas Kiarostami, and "Smell of Camphor, Fragrance of Jasmine" by Bahman Farmanara. By analyzing the selected movies, the influence of political and social phenomenon on the cinema and the reflection of social reality to the cinema are brought to investigation. These three movies have certain similarities and differences; more importantly, social problems are laid out by comparing these movies. Keywords: Khatami Period, Iranian Cinema, Abbas Kiarostami, Rakhshan Beni-Etemad, Bahman Farmanara