Antik kaynaklar ve arkeolojik veriler ışığında Troas Bölgesi'nde ana tanrıça tapımı

Kült, inanç, ritüel ve tapınım gibi kavramlar, insanlığın sembolik dünyasında temel yapı taşlarıdır. Uygarlıklar ve kültürel yapılar, inanç sistemleri içerisinde ortak bir semboller evreni oluşturmuşlardır. Bu semboller arasında kadın/ana figürü, en erken dönemlerden itibaren öne çıkan bir öğedir. İlk insan topluluklarının kutsal bir tapınma nesnesi haline getirdiği Ana Tanrıça, insanlık tarihinin inanç dünyasında derin izler bırakmıştır. Bu çalışma, Troas Bölgesi'nde Ana Tanrıça kültü ve tapınımının erken dönemlerden itibaren varlığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Paleolitik Çağ'a tarihlenen mağara görselleri ve Venüs figürinlerinden başlayarak, Kubaba, Kybebe ve Kybele gibi tanrıça figürlerine kadar uzanan süreçte Ana Tanrıça'nın izleri takip edilebilmektedir. Troas özelinde ise Kalkolitik Çağ'a ait Kilia tipi idoller, bu varlığı somut biçimde göstermektedir. Her ne kadar Ana Tanrıça'nın Troas'taki varlığı arkeolojik buluntularla desteklense de yazılı kaynaklar oldukça sınırlıdır. Bununla birlikte, bölgeye dair ulaşılabilen ilk yazılı belgelerden biri olan Alaksandu Antlaşması'nda Ana Tanrıça'nın izlerinin bulunabileceği düşünülmektedir. Ana Tanrıça ile dağ kültü arasındaki ilişki dikkate alınarak, önce arkeolojik, ardından yazılı kaynaklar ışığında bu varlık değerlendirilecektir. Ayrıca, bölgede tespit edilen açık hava sunakları, yazıtlar ve epigrafik veriler aracılığıyla Ana Tanrıça kültünün Troas'taki varlığına dair yeni kanıtlar ortaya konacaktır.

Concepts such as cult, belief, ritual, and worship constitute essential components of humanity's symbolic world. Civilizations and cultural structures created a shared universe of symbols within their belief systems, among which the female/mother figure has stood out since the earliest periods. The Mother Goddess, venerated as a sacred object of worship by early human communities, has left profound traces on the religious history of humankind. This study aims to examine the existence of the Mother Goddess cult and worship in the Troas Region from the earliest times. Beginning with cave depictions and Venus figurines of the Paleolithic Age and extending to Kubaba, Kybebe, and Kybele, the traces of the Mother Goddess can be traced through time. In the specific context of Troas, the Chalcolithic Kilia-type idols provide concrete evidence of her presence. Although the presence of the Mother Goddess in Troas is supported by archaeological data, written evidence remains limited. Nevertheless, it is suggested that traces of the Mother Goddess may appear in one of the earliest written documents related to the region, the Alaksandu Treaty. Considering the association between the Mother Goddess and mountain cults, her presence will first be assessed through archaeological findings, followed by written sources. In addition, open-air sanctuaries, inscriptions, and other epigraphic materials from the region will be evaluated to demonstrate the existence of this cult in Troas.