Görme engelliler için sanat ve tasarım: Kamusal alanda bilgiye erişimi destekleyen seramik tabanlı uygulamalar

Engelli bireylerin toplumsal yaşamda aktif biçimde yer alabilmelerini engelleyen fiziksel çevre kaynaklı sorunlar, bu bireylerin dışlanmış hissetmelerine ve fırsat eşitliğinden mahrum kalmalarına yol açmaktadır. Engelliler için tasarlanan mekanlar, kent mobilyaları ve benzeri uygulamaların işlevsel açıdan yetersiz kalması, kamusal alandaki erişilebilirliğin sağlanmasında önemli bir eksikliktir. Mimari düzenlemelerde engelli bireylerin ihtiyaçlarının göz ardı edilmesi, onların bağımsız yaşama hakkına yeterince saygı gösterilmediğini ortaya koymaktadır. Her ne kadar engelli haklarına dair yasal düzenlemeler ve standartlar bulunsa da uygulama aşamasında çeşitli problemler yaşanmaktadır. Farklı engel gruplarına göre tasarlanmamış yaşam alanları kapsayıcılıktan uzak kalmakta, bu da toplumsal bütünleşmeyi olumsuz yönde etkilemektedir. Bu çalışmanın odak noktasını, görme engelli bireylerin yön bulma ve bilgiye erişim süreçlerini desteklemek amacıyla geliştirilen, endüstriyel yöntemlerle üretilebilir seramik karo tasarımları oluşturmaktadır. Görme engellilerin uzun yıllardır etkin biçimde kullandığı Braille alfabesi, dokunsal algıya dayalı bir okuma ve öğrenme sistemidir. Bu tezde, kamusal alanlarda görme engelli bireylerin ikinci bir kişiye ihtiyaç duymadan hareket edebilmesini sağlamak ve bilgiye erişimlerini kolaylaştırmak amacıyla, seramik malzemenin dokunsal özelliklerinden yararlanarak evrensel tasarım ilkeleri doğrultusunda özgün çözümler geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada ele alınan temel problemler; kamusal alanlarda erişilebilirliğin yeterince sağlanamaması ve görsel bilginin görme engellilere uygun şekilde sunulamamasıdır. Bu kapsamda önerilen yaklaşım, seramik yüzeylere dokunsal bilgi taşıyan rölyeflerin entegre edilmesiyle hem bilgilendirici hem de yönlendirici bir işlev kazandırılmasıdır. Braille alfabesi ve dokunma duyusuna dayalı sembolik öğeler aracılığıyla, görme engelli bireylerin yaşadıkları kentin tarihî ve kültürel değerlerini algılayabilmeleri; belediye, hastane gibi kamu yapılarında ise bağımsız hareket kabiliyeti kazanmaları hedeflenmektedir. Bu doğrultuda geliştirilecek seramik tabanlı tasarım uygulamalarının, kamusal alanda bilgiye erişimi artırması ve erişilebilirliğin fiziksel çevreye entegrasyonunu güçlendirmesi beklenmektedir.

Physical environment-related issues that prevent individuals with disabilities from actively participating in social life lead to these individuals feeling excluded and deprived of equal opportunities. The functional inadequacy of spaces, urban furniture, and similar applications designed for individuals with disabilities is a significant shortcoming in ensuring accessibility in public spaces. The disregard of the needs of individuals with disabilities in architectural arrangements reveals that their right to independent living is not sufficiently respected. Although there are legal regulations and standards regarding the rights of individuals with disabilities, various problems are encountered during implementation. Living spaces that are not designed according to different disability groups lack inclusiveness, which negatively affects social integration. This study focuses on ceramic tile designs that can be produced using industrial methods, developed to support the orientation and information access processes of visually impaired individuals. The Braille alphabet, which visually impaired individuals have been using effectively for many years, is a reading and learning system based on tactile perception. This thesis aims to develop original solutions in line with universal design principles, utilizing the tactile properties of ceramic material, to enable visually impaired individuals to move around public spaces without needing a second person and to facilitate their access to information. The main problems addressed in the study are the insufficient accessibility in public spaces and the inability to present visual information in a way that is suitable for the visually impaired. In this context, the proposed approach is to integrate reliefs carrying tactile information into ceramic surfaces, thereby providing both an informative and a guiding function. Through the Braille alphabet and symbolic elements based on the sense of touch, it is aimed that visually impaired individuals will be able to perceive the historical and cultural values of the city they live in and gain the ability to move independently in public buildings such as city halls and hospitals. Ceramic-based design applications developed in this direction are expected to increase access to information in public spaces and strengthen the integration of accessibility into the physical environment.