ÇANAKKALE MUHAREBELERİ ÖNCESİ VE SÜRESİNCE ÖĞRETMEN VE ÖĞRENCİLERİN SİLÂHALTINA ALINMASI İLE EĞİTİM SİSTEMİNDE ORTAYA ÇIKAN SORUNLAR

Çanakkale Muharebelerinin yakın Türk Tarihi'nin en önemli olaylarından biri olduğu şüphesizdir. Ancak literatürü incelediğimizde Çanakkale Muharebelerinin genellikle askeri tarih açısından ele alındığı görülmekte, bu sebeple sosyal hayata etkileri ve geride bıraktığı izleri inceleyen çalışmaların sayısının ise yetersiz olduğu düşünülmektedir. Bu amaçla Çanakkale Muharebelerinin eğitim sistemi üzerine etkileri araştırılmıştır. Çalış- manın geçerliliği açısından ise araştırma 1914-1916 yılları arasında sınırlandırılmıştır. Bunun için Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı, Kızılay Arşivi, Meşihat Arşivi, Milli Kütüphane, Beyazıt Devlet Kütüp- hanesi, Süleymaniye Kütüphanesi gibi arşiv merkezleri ve büyük kütüphanelerde araş- tırmalar yapılmış ve elde edilen Osmanlıca belgeler günümüz Türkçesine aktarılmıştır. Yapılan çalışma arşiv ve literatürtaramaya dayalı olduğundan betimsel bir çalışmadır. Savaş boyunca birçok öğretmen ve öğrenci yedek subay olarak ordu kıtalarına alınmış ve eğitimlerini yarıda bırakmak zorunda kalmıştır. Askere alınmaları sebebiyle okullarına devam edememişler ve 1915 yılında devam-devamsızlık yönetmeliği öğrencilerin mağ- duriyetlerine yol açmamak için değiştirilmiştir. Aynı şekilde bu öğrencileriçin yılsonun- da bitirme sınavı açılmıştır. Lise son sınıfların askere alınması ve uzun süren savaş nede- niyle geri gelememelerinden dolayı üniversiteye giriş sınavı kaldırılmıştır. Savaş hali nedeniyle Avrupa'ya öğrenci gönderilememiş, Avrupa'da okumakta olan öğrenciler geri dönmek zorunda kalmıştır. Savaş nedeniyle silâhaltına alınan memurların (ki buna öğretmenlerde dahil) özlük hak- larının saklı kalmasına ve terfi hakkından mahrum kalmamalarına karar verilmiştir. Öte yandan öğretmenlerin çoğunun silâhaltında olması sebebiyle vekil öğretmen uygulama- sına gidilmiştir. Ancak vekil öğretmene verilen maaşın azlığı nedeniyle bir müddet sonra vekil öğretmen bulmak da sorun olmuştur. Bunun sonucunda eğitim pedagojik formas- yonu olmayan kişilerle yürütülmeye çalışılmıştır. Savaş halinde bulunduğumuz ülkelerin vatandaşları olan öğretmenlerde sınır dışı edil- miş ancak kalmasına ihtiyaç duyulan ve sakınca görülmeyen öğretmenlerin çalışmasına  izin verilmiştir. Türk öğretmenlerin ise silahaltına alınmamış olanların sınavların icrasına  kadar askerlik hizmetlerinin teciline karar verilmiştir.    Anahtar Kelimeler  I. Dünya Savaşı, Çanakkale Savaşı, Tarih, Eğitim Tarihi, Öğretmenler, Öğrenciler