Türkçe ders kitapları (3 ve 4. sınıf) ile Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarında (3 ve 4. seviye) yer alan metinlerin okunabilirlik açısından incelenmesi

Okuma becerisi, dil öğretiminde dört temel dil becerisinden biri olarak hayatımızda önemli bir yere sahiptir. Okuma becerisinin geliştirilmesi bir yandan akademik başarıya doğrudan katkı sunarken bir yandan da bireylerin toplumsal kuralları benimsemesi, vatandaşlık görevlerini yerine getirmesi, yaşam koşullarını iyileştirmesi gibi konularda bireylere yetkinlik kazandırmaktadır. Bu becerinin geliştirilmesinde Türkçe derslerinin önemi büyüktür. Türkçe dersleri; hedef kitlenin özelliklerine göre Türkçe ders kitaplarından hareketle anadili olarak Türkçe öğretimi, Türkçe ve Türk Kültürü ders kitapları aracılığıyla iki dilli Türk çocuklarına Türkçe öğretimi, Yabancılar İçin Türkçe ders kitaplarından hareketle de yabancılara Türkçe öğretimi şeklinde gerçekleştirilmektedir. Bu bağlamda eğitim-öğretim sürecinde ders kitaplarının kullanımı yaygın bir uygulamadır. Ders kitaplarına metin seçilirken dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Bu hususlardan belki de en önemlisi metin seçiminde okunabilirlik ölçütünün dikkate alınması gerektiğidir. Bu bağlamda ders kitaplarına metin seçilirken metinlerin okunabilirlik puanları ve okunabilirlik düzeyleri açısından incelenmesine önem verilmelidir. Bu çalışmanın amacı Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 3 ve 4. sınıf Türkçe ders kitapları ile yine Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 3 ve 4. seviye Türkçe ve Türk Kültürü ders kitaplarının okunabilirlik puanlarını ve okunabilirlik düzeylerini belirlemektir. Şiirler ve dinleme metinleri kapsam dışı bırakılarak toplamda 118 metin incelenmiştir. Bu bağlamda çalışmada; Ateşman (1997), Çetinkaya-Uzun (2010) ve Bezirci-Yılmaz (2010) formülleri kullanılmıştır. Çalışmada hedeflenen amaca ulaşmak adına nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda incelenen metinlerin okunabilirlik puanları ve okunabilirlik düzeyleri hakkında bir sonuca ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar tablolara aktarılmış ve yorumlanmıştır. Ders kitaplarında yer alan metinlerin, okunabilirlik düzeyi açısından heterojen dağılım göstermediği, bazı kitaplarda okunabilirlik düzeylerinden bazılarına hiç yer verilmediği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, incelenen dört ders kitabında üç formülden hareketle elde edilen veriler, bilgilendirici metinlerin okunabilirlik düzeylerinin hikâye edici metinlere göre zor olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlardan hareketle ders kitaplarında öğrenci düzeylerine uygun metinlere yer verilmesi, öğrencilerin okuma becerilerini geliştirebilmek amacıyla her düzeye ilişkin metinlerin seçilmesi, kelime ve cümle uzunluğu fazla olan metinlerde metnin aslına sadık kalınmak suretiyle düzenleme yapılması gibi bazı öneriler getirilmiştir.

The skill of reading holds a significant place in our lives as one of the four fundamental language skills in language teaching. Developing reading skills not only contributes directly to academic success but also empowers individuals to embrace societal rules, fulfill citizenship duties, and improve living conditions. The importance of Turkish lessons in enhancing this skill is crucial. Turkish lessons are conducted through various approaches, such as teaching Turkish as a native language based on Turkish textbooks tailored to the target audience, teaching Turkish to bilingual Turkish children through Turkish and Turkish Culture textbooks, and teaching Turkish to foreigners using Turkish textbooks for foreigners. In this context, the use of textbooks is a widespread practice in the education process. When selecting texts for textbooks, there are certain considerations to be taken into account. Perhaps the most crucial aspect is considering readability in text selection. Therefore, when choosing texts for textbooks, it is essential to pay attention to the readability scores and levels of the texts. The aim of this study is to determine the readability scores and levels of 3rd and 4th-grade Turkish textbooks published by the Ministry of National Education, as well as 3rd and 4th-level Turkish and Turkish Culture textbooks. Excluding poems and listening texts, a total of 118 texts were examined. In this study, formulas by Ateşman (1997), Çetinkaya-Uzun (2010), and Bezirci-Yılmaz (2010) were used. To achieve the intended purpose, the document analysis method, a qualitative research method, was employed. The readability scores and levels of the examined texts were determined, and the results were transferred to tables and interpreted. It was found that the distribution of readability levels of the texts in textbooks is not heterogeneous, and some books do not include certain readability levels. Moreover, data obtained from the four textbooks using three formulas indicated that the readability levels of informative texts are more challenging than narrative texts. Based on the results, recommendations were made, such as including texts suitable for student levels in textbooks, selecting texts for each level to improve students' reading skills, and making adjustments to texts with long words and sentences while staying true to the original content.