Online ortamda edinilen sağlık bilgilerine güven ölçeği oluşturma çalışması

Basit Öğe Kaydı
dc.contributor.advisorSarı, Oktay
dc.contributor.advisorKılınçarslan, Mehmet Göktuğ
dc.contributor.authorKaramercan, Nahide Sevde
dc.date.accessioned2026-02-03T11:40:50Z
dc.date.available2026-02-03T11:40:50Z
dc.date.issued2025
dc.departmentTıp Fakültesi, Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
dc.description.abstractAmaç: İnternet ve dijital platformlar, sağlık bilgisine ulaşma konusunda yaygın biçimde kullanılmaktadır. Bu çerçevede çevrim içi ortamlarda sunulan bilgilerin niteliğine, doğruluğuna ve güvenilirliğine ilişkin belirsizlikler çokça araştırılmış ancak kişilerin edindikleri bilgilere duydukları öznel güven duygusu bu araştırmalarda bilgilerin güvenilirliğine dair yapılan çalışmalar kadar araştırılmamıştır. Literatürde çevrim içi sağlık bilgisine güveni doğrudan ölçen bütüncül ve psikometrik açıdan güçlü bir ölçme aracının bulunmaması bu çalışmanın çıkış noktasını oluşturmuştur. Bu araştırmanın amacı, çevrim içi ortamda edinilen sağlık bilgilerine yönelik güven düzeyini değerlendirmek üzere geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Yöntem: Araştırma için Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bilimsel Araştırma Etik Kurulu'ndan 26.02.2025 tarih ve 2025-66 sayılı onay alınmıştır. Çalışmanın verileri Çanakkale ilinde yer alan ÇOMÜ Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran 18–65 yaş aralığındaki toplam 796 hasta veya hasta yakınından hibrit yöntem (yüz yüze ve çevrim içi) ile toplanmıştır. Sağlık çalışanları ile çalışma metoduna uyumu engelleyebilecek hastalık veya engeli bulunan bireyler kapsam dışı bırakılmıştır. Literatür taraması sonucunda oluşturulan 39 maddelik taslak ölçek için uzman görüşü ve dil düzenlemesi yapılmış; verilerin analizine geçmeden önce veri seti rastgele bölme yöntemi ile iki alt dosyaya ayrılmıştır. Ölçek maddelerinin yapı geçerliliğini değerlendirmek üzere 393 kişilik veri seti açımlayıcı faktör analizinde (AFA), 403 kişilik veri seti ise doğrulayıcı faktör analizinde (DFA) kullanılmıştır. Analizler JAMOVI ve R programlarıyla yürütülmüştür. Bulgular: Online Ortamda Edinilen Sağlık Bilgilerine Güven Ölçeği'nin taslak formu 39 maddeden oluşmuş, AFA sürecinde madde-toplam korelasyonu 0,30'un altında kalan ve çapraz yüklenen toplam 22 madde ölçekten çıkarılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda kalan 17 maddenin üç faktör altında toplandığı görülmüş; birinci faktörün özdeğeri 7,14, ikinci faktörün 4,39 ve üçüncü faktörün 1,02 olarak hesaplanmıştır. Üç faktörün birlikte açıkladığı toplam varyans %73,9'dur. Faktör yüklerinin 0,552 ile 0,987 arasında değiştiği belirlenmiş; faktörler sırasıyla "Bilgiye Dayalı Karar", "Eleştirel Değerlendirme" ve "Sosyal Geri Bildirim" olarak adlandırılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda üç faktörlü yapının geçerliliği doğrulanmış (CFI=0,966; TLI=0,959; RMSEA=0,068; X²/df=2,864; p<0,001) ve model uyumunun istatistiksel olarak kabul edilebilir düzeyde olduğu görülmüştür. Ölçeğin Cronbach Alpha katsayısı genel toplam için 0,917 olup, alt faktörlerde sırasıyla 0,915, 0,886 ve 0,856 olarak bulunmuştur. Sonuç: Yapılan analizler sonucunda, Online Ortamda Edinilen Sağlık Bilgilerine Güven Ölçeği'nin 17 maddeden ve üç faktörden oluştuğu, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Ölçek, çevrim içi sağlık bilgilerine yönelik güveni yalnızca bilişsel düzeyde değil; aynı zamanda davranışsal eğilimler ve sosyal geri bildirim boyutları üzerinden çok boyutlu olarak değerlendirmektedir. Elde edilen bulgular, ölçeğin gelecekte dijital sağlık iletişimi çalışmalarında, araştırma amaçlı uygulamalarda ve çevrim içi sağlık bilgisinin güven dinamiklerini inceleyen alan araştırmalarında kullanılabilecek nitelikte olduğunu göstermektedir.
dc.description.abstractObjective: The internet and digital platforms are widely used as sources of health information. While the accuracy, reliability, and quality of online health information have been extensively examined, individuals' subjective sense of trust in the information they encounter has not been investigated as thoroughly as studies focusing on information credibility. The absence of a comprehensive and psychometrically robust tool that directly measures trust in online health information constitutes the starting point of this study. The aim of this research was to develop a valid and reliable scale to assess the level of trust in health information obtained from online environments. Method: Ethical approval for the study was obtained from the Scientific Research Ethics Committee of Çanakkale Onsekiz Mart University on 26.02.2025 (Decision No: 2025-66). Data were collected using a hybrid method (face-to-face and online) from a total of 796 patients or patient relatives aged 18–65 who applied to the COMU Family Medicine Outpatient Clinic in Çanakkale. Healthcare workers and individuals with conditions or disabilities incompatible with the study protocol were excluded. The initial 39-item draft scale was developed based on a literature review, followed by expert evaluation and linguistic refinement. Before analysis, the dataset was randomly split into two subsets. A dataset of 393 participants was used for exploratory factor analysis (EFA) to examine construct validity, and another dataset of 403 participants was used for confirmatory factor analysis (CFA). All analyses were conducted using JAMOVI and R software. Results: The draft version of the Online Health Information Trust Scale consisted of 39 items; however, 22 items with item–total correlations below 0.30 or with cross-loadings were removed during the EFA process. The remaining 17 items clustered under three factors, with eigenvalues of 7.14, 4.39, and 1.02, respectively. The three factors together explained 73.9% of the total variance. Factor loadings ranged from 0.552 to 0.987. The factors were named "Information-Based Decision," "Critical Evaluation," and "Social Feedback." CFA supported the validity of the three-factor structure (CFI=0.966; TLI=0.959; RMSEA=0.068; X²/df=2.864; p<0.001), indicating an acceptable model fit. Cronbach's alpha coefficient for the overall scale was 0.917, while the subscales yielded coefficients of 0.915, 0.886, and 0.856, respectively. Conclusion: The analyses demonstrated that the Online Health Information Trust Scale consists of 17 items and three factors and is a valid and reliable measurement tool. The scale evaluates trust in online health information not only at the cognitive level but also through behavioral tendencies and social feedback, providing a multidimensional perspective. The findings suggest that the scale is suitable for use in future research on digital health communication, applied studies, and field investigations examining the dynamics of trust in online health information.
dc.identifier.endpage93
dc.identifier.startpage1
dc.identifier.urihttps://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=V-oEQd0LkkqRGCXNzJWCTaIaIUrb6-IT3u17zADCJkINPX32lE5YeJIU2SrHwIPF
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12428/33710
dc.identifier.yoktezid979552
dc.institutionauthorKaramercan, Nahide Sevde
dc.language.isotr
dc.publisherÇanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
dc.relation.publicationcategoryTez
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzKA_TEZ_20260130
dc.subjectAile Hekimliği
dc.subjectFamily Medicine
dc.subjectOnline sağlık bilgisine güven
dc.subjectdijital güven
dc.subjectölçek geliştirme
dc.subjectgüven
dc.subjectçevrimiçi sağlık bilgisine güven
dc.subjectonline sağlık bilgisi arama
dc.subjectTrust in online health information
dc.subjectdigital trust
dc.subjectscale development
dc.subjecttrust
dc.subjectonline health information seeking
dc.subjectonline health information
dc.titleOnline ortamda edinilen sağlık bilgilerine güven ölçeği oluşturma çalışması
dc.title.alternativeDevelopment of a scale measuring trust in online health information
dc.typeSpecialist Thesis

Dosyalar

Koleksiyon

Tıp Fakültesi Tez Koleksiyonu