Cezâyir-i Bahr-i Sefid Vilâyeti'nde eğitim kurumları (1876-1909)

Barbaros Hayrettin Paşa'nın Osmanlı hizmetine girmesinden sonra 1533 senesinde Cezâyir Beylerbeyliği kurulmuştur. Kurulan bu beylerbeylik için Kapudan Paşa Eyâleti ve Cezâyir-i Bahr-i Sefid Vilâyeti ismi de kullanılmıştır. Bu vilâyete bir süreliğine Kıbrıs ve Çanakkale sancak olarak dâhil edilmiş ve daha sonra çıkarılmıştır. Nihayetinde Rodos, Sakız, Limni ve Midilli sancaklarından oluşan bir vilâyet olarak teşkilatlanmıştır. Bu tez çalışması Cezâyir-i Bahr-i Sefid Vilâyeti'ne bağlı bu dört sancağı kapsamaktadır. Tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Osmanlı Devleti'ndeki eğitim sistemi, ikinci bölümde modern eğitim kurumları, üçüncü bölümde ise Cezâyir-i Bahr-i Sefid Vilâyetin'e bağlı sancaklardaki eğitim kurumları ele alınmıştır. Cezâyir-i Bahr-i Sefid Vilâyeti'nde birçok modern eğitim kurumları tesis edilmiştir. Özellikle ibtidai mekteplerin açılması için büyük çaba sarf edilmiştir. Vilâyet nüfusunun büyük çoğunluğu Rum olduğundan vilâyette Rum mektepleri fazladır. Vilâyet dâhilinde rüşdiye ve idadi mektepleri de tesis edilmeye çalışılmıştır. Fakat açılan bu mektepler ihtiyacı karşılayacak derecede olamamıştır. Mektep binaları halktan toplanan yardımlarla inşa edilmiştir. Bu mekteplerde Maârif Nezareti'nce planlanan müfredat uygulanmaya çalışılmıştır. Vilâyet geneline baktığımız zaman gayrimüslimlerin eğitim alanında nitelik ve nicelik bakımından Müslümanlardan daha ileri oldukları görülmektedir. Yabancı mekteplerin sayıları ise oldukça az olup Fransız menşeli mekteplerin mevcut olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Cezâyir-i Bahr-i Sefid, Rodos, Sakız, Limni, Midilli, İbtidai, Rüşdiye, İdadi, Yabancı Mektepler

The province of Algeria was established in 1533 after Barbaros Hayrettin Pasha entered the Ottoman service. "Kapudan Pasha Province" and "The Province of Cezâyir-i Bahr-i Sefid" were also used to refer to this province of the Ottoman Empire. Cyprus and Çanakkale were included in this province as a sanjak for a while and then removed. Ultimately, it was organized as a province consisting of the sanjaks of Rhodes, Chios, Lemnos and Lesbos. This thesis covers these four sanjaks connected to the province of Cezâyir-i Bahr-i Sefid. This thesis consists of three chapters: The first chapter focuses on the education system of the Ottoman Empire; the second chapter covers the modern educational institutions; and the third chapter analyses the educational institutions in the sanjaks affiliated with the province of Cezâyir-i Bahr-i Sefid. Many modern educational institutions were established in the province of Cezâyir-i Bahr-i Sefid. Great efforts were especially made to establish İbtidai schools. Since the vast majority of the population of the province was Greek, the number of the Greek schools in the province was more. In the province, an effort was made to establish Rüşdiye (Ottoman Junior High School) and İdadi (High School) Schools. However, these schools were not able to meet the needs. Although the schools were built by the state, especially the İbtidai schools were built with the help of the public. The curriculum planned by the Ministry of Education was implemented in these schools. When we look at the province, it is seen that non-Muslims were more advanced than Muslims in terms of quality and quantity in the field of education. The number of foreign schools was very low and it is seen that there were French schools. Keywords: Cezâyir-i Bahr-i Sefid, Rhodes, Chios, Lemnos and Lesbos, İbtidai (Primary Education), Rüşdiye (Ottoman Junior High School), İdadi (High School), Foreign Schools