SEMERKAND SARAYI’NDAN TARİHE BİR BAKIŞ: MES’UD BİN USMAN KUHİSTÂNÎ’NİN TARİH-İ EBU’L HAYR HAN’INDAKİ MİNYATÜRLER

Semerkand’da Abdüllatif Han (1540-1551) adına hazırlanan Tarih-i Ebu’l Hayr Han, bazı özellikleriyle İslam dünyasındaki tarih yazımıyla benzer anlayışı sürdürürken, Özbeklerin (1428-1599) sınırlı sayıdaki tarihî konulu resimli yazmaları içinde ise tek kalır. Kuhistânî (ö. 1540 sonrası), iki bölümden oluşan bu dünya tarihini kendinden önceki tarihçilerin dilinden, dünyanın yaratılışıyla başlatır ve Timurlularla (1370-1507) bitirir. İkinci bölüm Özbek Hanlığı’nın kurucusu Ebu’l Hayr Han’ın (sal. 1428-1470) ve ardıllarının tarihine ayrılmıştır. Tamamen özgün olan bu kısım Ebul Hayr Han ve Uluğ Bey’in (1409-1449) kızı Rabia Sultan’ın oğlu Süyünçhoca Han (veya Sevinc Muhammad Hoca ö. 1525) ile yakınlarının anlattıkları esasında yazılmıştır. Resimlerin üslubunu ise, Semerkand veya Herat’ta daha önce Timurlu hamiler için çalışan nakkaşların belirlediği anlaşılır. Bu çalışmada da Tarih-i Ebu’l Hayr Han adlı eser, metin ve resim bağlamında ele alınarak söz konusu etkiler değerlendirilmiştir

Tarikh-i Abu al-Khayr Khan which has been prepared for Abd al-Latif Khan (in Semerkand 1540-1551) in its certain characteristics, shares a similar understanding of history writing with other manuscripts on history in the Islamic world. Yet, it remains as the only one among the Uzbek’s (1428-1599) limited manuscripts with pictures about history. Kuhistânî (d. after 1540) divides the world history into two parts with reference to the former historians: The first part starts with the creation of the world and ends with Timurid Empire (1370-1507). The second part is devoted to the history of the founder of Uzbek Khanate Abu’l Khayr Khan (his reign 1428 and 1470) and his successors. This part is completely unique and written on the basis of the narrations of Soyunjuk Khan (or Sevinj Mohammad Hodja d. 1525) the son of Abu’l Khayr Khan and Rabia Sultan (Ulug Beg’s doughter). The style of the pictures are realized to have been determined by the muralists working at Herat or at Samarkand for patrons from Timurid. In this paper, the work Tarikh-i Abu al-Khayr Khan is analyzed in the context of text and picture possible influences that affected the work.