1980 darbesi özelinde gazetecilikte insan hakları odaklı haberlerin incelenmesi: Cumhuriyet Gazetesi örneği

Bu çalışma, insan haklarının doğal haklar teorisinden, 1948 İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ile kazandığı yeni çerçeveye evrimini ve otoriter rejimlerde medyanın bu konudaki rolünü incelemektedir. Özellikle, otoriterleşme eğilimlerinin güçlendiği dönemlerde basının insan hakları ihlallerine karşı geliştirdiği söylemi analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Türkiye'de 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi sürecinde yazılı basının insan hakları söylemini nasıl dönüştürdüğünü, Cumhuriyet Gazetesi örnekleminde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, 1975-1985 yılları arasını kapsamakta ve Cumhuriyet Gazetesi'nin ön sayfa manşetlerindeki belirli kavramların frekansını nicel içerik analizi yöntemiyle incelemektedir. Analiz için "demokrasi", "haklar", "darbe", "protesto", "ekonomi", "siyaset", "gözaltı" ve "tutuklama" olmak üzere sekiz anahtar kavram belirlenmiştir. Cumhuriyet Gazetesi'nin merkez sol çizgisi ve görece insan haklarına duyarlı yayın politikası nedeniyle örneklem olarak seçilmesi, araştırmanın güvenilirliğini artırmaktadır. Analiz bulgularına göre, 1980 öncesinde "protesto", "gözaltı" ve "darbe" gibi hak ihlallerine işaret eden kavramlar manşetlerde belirgin bir şekilde yer alırken, 12 Eylül Askeri Darbesi sonrası bu kavramların frekansında keskin bir azalma tespit edilmiştir. Bunun yerine, "ekonomi" ve "siyaset" gibi kavramların görünürlüğü artmıştır. Bu durum, darbe sonrası uygulanan sansür ve medya üzerindeki siyasal baskının doğrudan bir sonucu olarak değerlendirilmiştir. 1983 sonrasında 'demokrasi' ve 'haklar' kavramlarının kullanımında artış gözlense de, bu artışın eleştirel bir habercilikten ziyade, daha çok şekilsel ve yüzeysel bir söylemde kaldığı anlaşılmaktadır. v Bu tez, medya-siyaset ilişkisine dair tarihsel ve nicel veriler sunarak, medya organlarının otoriter dönemlerde nasıl konumlandığını ve söylem değişimlerinin insan hakları algısını nasıl etkilediğini tartışmaktadır. Araştırma, insan hakları temelli gazeteciliğin sürekliliği ve kırılganlığı üzerine önemli bir farkındalık sağlamaktadır.

This study examines the evolution of human rights from the theory of natural rights to the new framework established by the 1948 Universal Declaration of Human Rights, and the media's role in this context within authoritarian regimes. It specifically aims to analyze the discourse developed by the press against human rights violations, especially during periods of increasing authoritarian tendencies. The research analyzes how the written press transformed its human rights discourse during the 12 September 1980 military coup in Turkey, using the newspaper Cumhuriyet as a case study. The study covers the period from 1975 to 1985 and uses a quantitative content analysis method to examine the frequency of specific keywords on the front-page headlines of Cumhuriyet. Eight key concepts were identified for the analysis: "democracy," "rights," "coup," "protest," "economy," "politics," "detention," and "arrest." The choice of Cumhuriyet as the sample, due to its center-left stance and its relatively sensitive editorial policy on human rights, enhances the research's reliability. According to the analysis, terms indicating rights violations, such as "protest," "detention," and "coup," appeared prominently in the headlines before 1980. However, a sharp decrease in the frequency of these terms was observed after the 12 September military coup. Instead, the visibility of concepts like "economy" and "politics" increased. This finding is interpreted as a direct result of the censorship mechanisms and political pressure on the media implemented after the coup. Although an increase in the use of "democracy" and "rights" was observed after 1983, it is understood that this increase remained in a more formal and superficial discourse rather than in critical journalism. vii This thesis presents historical and quantitative data on the media-politics relationship, discussing how media outlets position themselves in authoritarian periods and how these changes in discourse affect the public's perception of human rights. The research provides significant awareness about the continuity and fragility of human rights-based journalism.