Kelam ilmi açısından Havâtır kavramı

Kelâmcılar, objektif bilgiyi elde etmek adına çok farklı sübjektif fenomenleri anlamaya çalışmışlardır. Bu sübjektif fenomenlerden biri de havâtırdır. Havâtır, içe doğan uyarıcılar – hadîsu'n-nefs, kelâm-ı hafî, fikir, teemmül, tedebbür gibi, ilham, vesvese- hususunda karıştırılan kavramların başında gelmektedir. Havâtır, kişinin kalbinde önceden var olmayan bir şeyin süratle ve gizli bir şekilde gelip geçmesi veya bir şeyin kalbe doğması olarak tarif edilir. Kelâmcılar havâtırı bilgiye kaynak olarak görmemekte ancak bilginin oluşmasındaki ilk aşama olarak ele almaktadırlar. Havâtırın rahmânî ve şeytânî olmak üzere iki boyutu vardır. Bunlardan biri insanı Allah'a yaklaştıracak şeyleri telkin ederken, diğeri ileride cezayı haketmeye sebep olacak işleri fısıldar. Kişi, bu iki hâtırın söylemlerini ancak akıl vasıtasıyla ayırt edebilir. Havâtır konusu gerek sorumluluk gerek bilgi açısından insanı ilgilendiren bir konu olarak psikolojik olarak da ele alınmakta ve davranışlara etkisi bakımından incelenmektedir. Ayrıca farklı disiplinlerin ortaya koyduğu havâtır yorumları da konunun araştırılması, farklılık ve benzerliklerin ortaya konulmasında başlıca sebep teşkil etmektedir.

Theologians, to obtain the objective information, tried to understand many different subjective phenomena. One of these subjective phenomena is called as "Khawatir". Khawatir is intermingled with other terms related to inward stimulants - inner dialogue (hadîs al-nafs), hidden speech (kalâm al-khafîy), opine/think (fikr), deliberation (teemmül), contemplate (tadabbur) inspiration (ilham), and insinuating thoughts / whispers from the devil (waswasa). Khawatir is described as previously non-existent thoughts crossing the heart of a man quickly and secretly, or occuring in the heart. Theologians don't consider khawatir as a source of information, but they take it as the first step in the formation of the knowledge. Khawatir can emanate from either divine or satanic sources. While the former would inspire man to come closer to Allah, the latter would inculcate to the deeds that cause punishment hereafter. People can only distinguish between two by way of reason. As being a topic which is important in the discussions of human responsibility and source of knowledge, khawatir is also discussed in terms of its psychological impact on human behavior. It is also important to investigate and present the similarities and differences of various interpretations of the term.