İsrail ve 'Öteki'si: Ortadoğu'da kültür ve topografik politik

Kudüs, sosyo-kültürel ve dini açılardan öneme sahip olduğundan tarih boyunca özellikle sosyal,siyasi ve askeri ilişkiler ağının merkezinde yer almıştır. Ortadoğu'nun "nabzının attığı yer" olarak da ifade edilebilecek "kutsal bir şehir" olan Kudüs, asırlar boyunca vahiy eksenli dinler (Yahudilik, Hristiyanlık ve Müslümanlık) için ulaşılması ve "yurt kılınması" gereken bir yer olagelmiştir. Yahudi geleneği açısından "vaat edilmiş topraklar"ın merkezi olan Kudüs, bir varoluş ve devamlılık kaynağı olarak değer kazanmıştır. Bu şehri anlamlı ve özel kılan da başta Süleyman Mâbedi'dir. İkinci kez yıkılması, (MS. 70) olayından önceki dönemlerde Mâbed, Yahudi toplumu için bir varoluş merkezi ve dayanışma yeri olarak görev ifa eder. İşte bu bağlam topografik politiğin de dayandığı tarihsel, kültürel ve sosyolojik noktadır. İkinci Mâbed Döneminin "diaspora" süreçleriyle son bulması beraberinde bu şehre olan bağlılık ve tahassürü Yahudi Kutsal kitabının takdis unsurlarıyla canlı tutulmasını getirmiştir. Mekân, Yahudi kolektif hasret duyguları ile kutsalın ebedîleştirici fonksiyonu tarafından adeta kutsanmıştır. Bu diaspora süreci, Yahudilerin "vaat edilmiş toprak" olan Filistin'e göçleri; İngiliz himayesine girmeleri ve siyonizmin politik ideali olan İsrail Devleti'nin BM Taksim Kararı ile kurulması (1948) ile yeni bir duruma evrilmiştir. İsrail kurulduğu tarihten itibaren Kudüs'ü "ebedi başkent" olarak adlandırmaya başlamış ve kentin hâkimiyeti hususunda bir iktidar tesis etmiştir. Takip eden yıllarda vuku bulan Arap-İsrail Savaşları ile topografik politik daha karmaşık bir hal almış; gerçekleştirilen barış görüşmeleri İsrail-Filistin ihtilafının sonlandırılmasını gerçekleştirememiştir. Öyle görünüyor ki 20. yüzyıl olduğu gibi, 21. yüzyılda Ortadoğu tarihi açısından topografik politiğin hengâmesinde süreceğe benzemektedir. Topografik politiğin arkeolojisini ve yansımalarını ortaya koymaya çalışan bu çalışmanın temel tezi—İsrail özelinde—Ortadoğu'daki kültür ve topografik politiğin temeli Yahudi teolojisi ile sarmalanan "ahid-vaat-sadakat-ikbal dizgesi"dir. Bu dizge kendisine has "seçilmişlik" algısı üzerinden hem "ötekisi"ni, hem de mekânsal "berikisi"ni inşa eder. İsrail'in "öteki"si dinsel ve teolojik panorama ile yoğrulur; bu panorama da tarihsel-topografik ve sosyo-politik panoramayı doğurur. Anahtar Kelimeler: Ahid, Vaat, Kudüs, İsrail, Filistin, Siyonizm, Arz-ı mev'ûd.

Since Jerusalem has a socio-cultural and religious significance, it has been at the center of the social, political and military relations network throughout the history. Jerusalem, which is a "holy city" that can also be referred as the "pulsating heart" of the Middle East, has been a place to be reached and "homelanded" for relevation-based religions (Judaism, Christianity and Islam) for centuries. In terms of the Jewish tradition, Jerusalem, the center of "the promised land", has gained value as a source of existence and continuity. What makes this city so meaningful and special is the temple of Solomon. In the periods prior to the demolition of the second time (AD 70), the temple served as the center of existence and the place of solidarity for the Jewish community. This context is the historical, cultural and sociological point on which topographic politics is based on. The ending of the Second Temple Period with the "diaspora" processes brought along with it the devotion and designation of this city to be kept alive with the consecutive elements of the Jewish holy book. The place is literally blessed by the Jewish feelings of collective longing and the eternal function of the sacred. This diaspora process, by the Jews' immigration to Palestine, to "the promised land" has evolved into a new situation with the British patronage and the establishment of the State of Israel, the political ideal of Zionism, with the UN Division Decisions in 1948. Israel has started to call Jerusalem the "eternal capital" since its establishment and established a power over the city's domination. With the Arab-Israeli Wars that took place in the following years, topographic politics became more complex; peace talks were not able to end the Israeli-Palestinian conflict. It seems that, as it was in the 20th century, it seems to continue in the turmoil of topographic politics in terms of Middle East history in the 21st century. The main thesis of this study, which tries to reveal the archeology and reflections of topographic politics — in Israel-specific — is the "testament-promise-loyalty-fortune system" surrounded by the Jewish theology in the Middle East culture and topographic politics. This system constructs both the "other" and its spatial "the nearer one" through its perception of "selection". Israel's "other" is kneaded with a religious and theological panorama; this panorama gives birth to historical-topographic and socio-political panorama. Keywords: Testament, Promise, Jerusalem, Israel, Palestine, Zionism, The Promised Land.