Afet ve acil durum toplanma alanlarının yeterliliğinin değerlendirilmesinde yeni bir alan yaklaşımı: Çanakkale Lapseki örneği

Afet nedenli kayıpların azaltılması amacıyla afetzedelerle iletişime geçme ve organize etme açısından afet ve acil durum toplanma alanları hayati öneme sahip alanlardır. Bu alanlar, afet sonrasında geçici barınma merkezlerine nakil gerçekleşinceye kadar; oluşan panik psikolojisinin önlenmesi, afetzede ve afetzede yakınları ile haberleşme ve mevcut durumun tespiti ve sonraki aşama için organizasyonun duyurulmasını sağlama amacıyla insanların tehlikeli alanları terk ederek toplanabileceği güvenli yerlerdir. Afet ve acil durum toplanma alanları, olağan durumlarda yeşil alan, spor alanları, park vb. gibi vasıflarla kullanılan ancak afet sonrasında kolay ulaşılabilecek alanlardır. Altyapı, konum ve doğal unsurlar açısından risk oluşturmayacak, kapasite, mekânsal dağılım, koordinasyon ve lojistik açısından yeterli alanların afet ve acil durum toplanma alanı olarak belirlenmesi önemlidir. Bu çalışmada birinci derece deprem bölgesinde yer alan Çanakkale ilinin kıyı ilçesi Lapseki'de bulunan 3 belediyedeki 6 mahalle ile toplam 9 adet afet ve acil durum toplanma alanı, alan, ulaşım, altyapı ve risk durumları incelenmiş ve sonuçları değerlendirilmiştir. Bu toplanma alanlarının ulusal ve uluslararası standartlara göre yeterlilikleri belirlenmiş ve kişi başına düşen alan konusunda uygulamaya dönük yeni bir yaklaşım ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırma sonucunda Lâpseki, Çardak ve Umurbey'de ikamet eden nüfus için afet ve acil durum toplanma alanlarında kişi başına düşen brüt ve net alanlar sırasıyla 2,03-1,53 m2, 12,00-10,86 m2 ve 3,07-2,72 m2 olarak hesaplanmıştır. Dolayısıyla Lapseki'deki afet ve acil durum toplanma alanlarının net alanları AFAD ve JICA alan standartlarına (>1,5 m2) uygun iken Sphere alan standartlarına (>2,0 m2) uygun olmadığı buna karşın Çardak ve Umurbey'de ikamet edenler için net alanlar her üç standart için de uygun olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca değerlendirilmesi yapılan 14 kriter dikkate alındığında Lapseki ve Çardak'taki toplam 6 toplanma alanında kriterlerden 3'ü olumsuzken Umurbey'deki iki toplanma alanında 5, diğer toplanma alanında ise sadece 2 kriter olumsuz olarak tespit edilmiştir.

Disaster and emergency assembly areas are of vital importance in communicating with and organizing disaster victims to minimize losses caused by disasters. These areas serve as safe locations where people can gather after a disaster, preventing panic, facilitating communication between victims and their relatives, assessing the current situation, and disseminating organizational plans for the next phase until the transfer to temporary shelters takes place. In normal circumstances, disaster and emergency assembly areas function as green spaces, sports fields, parks, or other public spaces. However, they are strategically designated to be easily accessible in the aftermath of a disaster. It is crucial that these areas do not pose risks in terms of infrastructure, location, and natural elements and that they are adequate in terms of capacity, spatial distribution, coordination, and logistics. This study examined the area, transportation, infrastructure, and risk conditions of nine disaster and emergency assembly areas in six neighborhoods across three municipalities in Lapseki, a coastal district of Çanakkale province located in a first-degree earthquake zone. The results were evaluated. The adequacy of these assembly areas was determined according to national and international standards, and a new practical approach was developed regarding per capita area. The study calculated the gross and net per capita area for the population residing in Lapseki, Çardak, and Umurbey as 2,03-1,53 m², 12,00-10,86 m², and 3,07-2,72 m², respectively. Therefore, the net areas of disaster and emergency assembly areas in Lapseki were found to meet AFAD and JICA area standards (>1,5 m2) but not Sphere area standards (>2,0 m2). However, net areas for residents in Çardak and Umurbey were found to meet all three standards. Furthermore, considering the 14 criteria evaluated, three of the six assembly areas in Lapseki and Çardak were found to be negative, while five criteria were found to be negative in two assembly areas in Umurbey and only two in the other assembly area.