Çanakkale ilinde ekoturizme uygun alanların CBS ve analitik hiyerarşi prosesi (AHP) yardımıyla belirlenmesi

Son yıllarda biyolojik çeşitliliğin korunması, sürdürülebilirlik bilincinin ve doğaya olan talebin artış göstermesi ekoturizm kavramını ön plana çıkarmıştır. Bu çalışmada, Çanakkale ili sınırlarında, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) kullanılarak ekoturizme uygun alanların belirlenmesi amaçlanmaktadır. Ekoturizme uygun alanların belirlenmesi amacıyla literatür taraması ve uzman görüşlerine göre 13 kriter ve kısıtlı alanlar seçilmiştir. Araştırmada kullanılan kriterler eğim, yükseklik, bakı, arazi kullanımı, arazi kullanım kabiliyeti, yola yakınlık, yerleşim yerlerine yakınlık, su kaynaklarına yakınlık, akarsuya yakınlık, fay hatlarına yakınlık, jeoloji, sıcaklık ve yağış analizleridir. Kısıtlanan alanlar ise sit alanları, orman ve mera sınırları, tarım havzaları ve özel kanuna tabi alanlardır. Kriterlerin ikili karşılaştırılmalarının önem derece puanları Saaty (1987) tarafından geliştirilen 1-9 değer aralığındaki ölçeğe göre puanlanmıştır. Elde edilen değerler tematik haritaların öznitelik tablolarına işlenerek yeniden sınıflandırma yapılmıştır ve raster verilere ağırlıklı çakıştırma yöntemi uygulanmıştır. Daha sonra kısıtlanan alanlar ekoturizme uygun olmayan alanlarla birleştirilmiştir. Çalışmada, Çanakkale'nin %65,09'u ekoturizme uygun olmayan alanlardan, %20,19'u orta uygun alanlardan, %14,71'i ise çok uygun alanlardan oluştuğunu göstermektedir. Çok uygun alanların su kaynaklarının etrafında yoğunlaştığı, kültürel ve doğal çekiciliklerin yoğun olduğu, çevresel ve sosyoekonomik açıdan da ekoturizme negatif etkide bulunmayan sahalar olduğu görülmektedir. Elde edilen bu alan dağılımları doğrultusunda, çok uygun alanlarda yapılacak planlamalarda bölgenin sosyoekonomik yapısı göz önünde bulundurularak sürdürülebilir ekoturizm planlaması için öneriler sunulmuştur.

In recent years, the protection of biodiversity, the increase in sustainability awareness and the demand for nature have brought the concept of ecotourism to the forefront. In this study, it is aimed to determine the areas suitable for ecotourism within the borders of Çanakkale province by using the Analytical Hierarchy Process (AHP) based on Geographic Information Systems (GIS). In order to determine the areas suitable for ecotourism, 13 criteria and restricted areas were selected according to the literature review and expert opinions. The criteria used in the study are slope, height, aspect, land use, land use capability, proximity to roads, proximity to residential, proximity to water resources, proximity to streams, proximity to fault lines, geology, temperature and precipitation analyses. The restricted areas are protected areas, forest and pasture borders, agricultural basins and areas subject to special laws. The significance scores of the pairwise comparisons of the criteria were scored according to the scale between 1-9 developed by Saaty (1987). The obtained values were processed into the attribute tables of thematic maps and reclassified, and the weighted superimposition method was applied to the raster data. Then, the restricted areas were combined with the areas that were not suitable for ecotourism. The study shows that 65.09% of Çanakkale consists of areas that are not suitable for ecotourism, 20.19% consists of medium suitable areas, and 14.71% consists of very suitable areas. It is seen that very suitable areas are concentrated around water resources, have intense cultural and natural attractions, and do not have a negative impact on ecotourism in terms of environmental and socioeconomic aspects. In line with these area distributions obtained, suggestions for sustainable ecotourism planning were presented by taking into account the socioeconomic structure of the region in the plans to be made in very suitable areas.