Bakteriyolog Doktor Server Kâmil (Tokgöz)'ün 'Mufassal Hıfz-ı Sıhhat' adlı eseri üzerinden hastalıklara karşı sağlığın korunmasına yönelik tarihsel bir araştırma

Bir hekim ve bakteriyolog olan aynı zamanda da bulaşıcı ve salgın hastalıklarla mücadelenin üssü sayılabilecek "Türkiye Cumhuriyeti Merkez Hıfzıssıhha Enstitüsü"nde müderris ve verem hastalığı ile mücadelede etkin rol oynayan "Heybeliada Sanatoryumu" ile sağlık profesyoneli eğitiminin en önemli kuruluşlarından "Hıfzıssıhha Mektebi" idarecileri arasında yer almış Dr. Server Kâmil (Tokgöz)'ün kaleme aldığı eserlerinden "Mufassal Hıfz-ı Sıhhat"ın hastalıklara karşı korunmadaki içerdiği bilgileri günümüz Türkçesi ile aktarmak ve dönemin kurumsal olarak sağlık idaresini kişiler ve kurumlar üzerinden yansıtmayı konu edinen ve amacı hem Cumhuriyetin sağlık idaresinin hastalıklarla mücadele kapsamındaki duruşunu hem de bulaşıcı ve salgın hastalıklara karşı sağlığın korunması için yapılan çalışmaların günümüz anlayışına katkısının ne olduğunun anlaşılması olan, veri toplama tekniklerinden doküman analizi yapılması ve birinci ile ikinci el kaynakların literatür taraması / araştırılması sonrasında elde edilen kaynakların esas tarihi belgenin çevrilmesi sonucunda ortaya çıkan malzeme ile desteklenip harmanlanarak sağlığın korunması özelinde eserin önemli kısımlarının aktarılması, Sağlık Yönetimi alanına farklılık sunulabilmesi ve nicel araştırma yöntemleriyle ölçümler yapılarak katkı verilmesi yerine nitel araştırma yöntemleri çerçevesinde ortaya konan bu çalışma ile küresel iklim değişikliği, hızla artan dünya nüfusu ve yüksek talep karşısında ekonomik rekabetle beraber arz sunumunda insan sağlığını olumsuz yönde etkileyecek ürünlerin yaygınlaşması gibi nedenlerle hastalıkların (Ebola, SARS, MERS, Maymun Çiçeği, Domuz Gribi, Chikungunya, Koronavirüsler vb.) artması ve hızla yayılım gösterebilmesi kabiliyetinin olduğu bir çağda hastalıklara karşı korunabilmenin nasıl olması gerektiğini anlatabilen, insanlığın bulaşıcı ve salgın hastalıklara karşı yüzyıllarca yürüttüğü mücadelenin son 100 yılda ülkemizdeki ayağına bilimsel bir kaynak olarak katkı sunabilecek olan "Mufassal Hıfz-ı Sıhhat"in hastalıklara karşı korunmaya ait bilgileri gün yüzüne çıktı.

Dr. Server Kâmil (Tokgöz); a physician and bacteriologist, played a significant role in the institutional development of public health in the early republican period of Türkiye. He served as a lecturer at the "Republic of Türkiye Central Institute of Hygiene" (Türkiye Cumhuriyeti Merkez Hıfzıssıhha Enstitüsü), an institution regarded as the headquarters of the struggle against infectious and epidemic diseases; contributed actively to the fight against tuberculosis at the "Heybeliada Sanatorium" and held administrative positions at the "School of Public Health" (Hıfzıssıhha Mektebi), one of the most important institutions for the education of health professionals. This study focuses on translating into contemporary Turkish the preventive health knowledge presented in his work "Mufassal Hıfz-ı Sıhhat" and reflecting the institutional health administration of the period through the individuals and organizations involved. The aim is to reveal both the stance of the republican health administration in combating diseases and the relevance of the preventive measures against infectious and epidemic illnesses for contemporary health policies. Based on qualitative research methods, the study employs document analysis as the primary data collection technique. Primary and secondary sources were reviewed, and the translation of the original historical text was supported and enriched by these findings. Instead of contributing through quantitative measurements, the study emphasizes the interpretative dimension of health management by analyzing the essential parts of the work in the context of disease prevention. In an era characterized by global climate change, rapid population growth, increasing demand, economic competition, and the proliferation of products that may negatively impact human health, infectious diseases such as ebola, SARS, MERS, monkeypox, swine flu, chikungunya and coronaviruses have shown the capacity to spread rapidly on a global scale. Within this framework, the rediscovery and contemporary interpretation of "Mufassal Hıfz-ı Sıhhat" provide a valuable scientific resource that not only illustrates how protection against diseases should be conceptualized today but also sheds light on the last century of Türkiye's long-standing struggle against infectious and epidemic diseases.