Trabzon'da arazi kullanımı ve mekansal değişim

Küresel ve yerel ölçekte yaşanan nüfus artışı, kentleşme, ekonomik faaliyetlerin yoğunlaşması ve nüfusun yapısal özelliklerindeki dönüşüm, arazi kullanımında önemli değişimlere yol açmaktadır. Bu bağlamda, bu çalışma Trabzon ili özelinde, 1985–2023 yıllarında gerçekleşen arazi kullanım değişimlerini zamansal ve mekânsal boyutlarıyla coğrafi bir perspektiften analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada; kentsel alanların genişlemesi, tarım arazilerinin daralması, doğal alanların dönüşümü ve insan kaynaklı müdahaleler sonucu ortaya çıkan arazi kullanım değişimleri detaylı biçimde incelenmiştir. Bu kapsamda, uzaktan algılama teknikleriyle elde edilen uydu görüntüleri, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve istatistiksel veriler kullanılarak değişim süreçleri çok boyutlu olarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, kırsal alanlardan kent merkezlerine yönelen göçün etkisiyle, kentsel alanların çevresindeki tarım arazilerinde belirgin bir azalma meydana geldiğini; buna karşılık kentsel ve ticari alanların hızla genişlediğini göstermektedir. Ayrıca, tarım politikaları, nüfus dinamikleri, göç süreçleri ve ekonomik faaliyetlerin, mekânsal değişim üzerinde hızlandırıcı bir rol oynadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Trabzon ilinin topografik özellikleri, demografik yapısı ve coğrafi konumu, arazi kullanım örüntülerinin şekillenmesinde temel belirleyiciler olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, Trabzon özelinde gözlemlenen değişimlerin mekânsal planlama, sürdürülebilir arazi yönetimi ve yerel kalkınma politikaları açısından değerlendirilmesine katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Population growth, urbanization, the intensification of economic activities, and transformations in the structural characteristics of the population at both global and local scales have led to significant changes in land use. In this context, the present study aims to analyze the temporal and spatial dimensions of land use changes in Trabzon Province between the years 1985 and 2023 from a geographical perspective. The study examines in detail the expansion of urban areas, the reduction of agricultural lands, the transformation of natural spaces, and human-induced changes in land use. For this purpose, satellite images obtained through remote sensing techniques, Geographic Information Systems (GIS), and relevant statistical data were utilized to conduct a multidimensional analysis of land use change processes. The findings indicate that migration from rural areas to city centers has resulted in a significant decline in agricultural lands located around urban settlements, while urban and commercial areas have expanded rapidly. Moreover, agricultural policies, demographic dynamics, migration trends, and economic activities have been identified as accelerating factors in spatial transformation. In conclusion, the topographic characteristics, demographic structure, and geographical location of Trabzon Province stand out as key determinants in shaping land use patterns. This study aims to contribute to the evaluation of these changes in the context of spatial planning, sustainable land management, and local development policies.