Kadın bakış açısından deprem sonrası uyum sürecinde aile birliğini etkileyen etmenler: Elbistan örneği

Aile toplumsal bir yapını unsuru olarak her toplumda yer alan bir kurumdur. Her toplumsal kurumda bir statü-rol dağılımı vardır. Ailede kadın ve erkekten beklenen rol davranışları da kültürlere göredir. Geleneksel Türk aile yapısında toplumsal cinsiyet rol kalıplarının etkisi altında varlığını devam ettirmektedir. Afetler ve ilk akla gelen çeşidi olan depremler aniden gelişmektedir. Depremler, yer kabuğundaki kısa süreli hareketler sonucu meydana gelir ve şiddetine bağlı olarak çok fazla yıkıma yol açmaktadır. Bu bağlamda geri dönüşü olmayan maddi ve manevi kayıplar bırakmaktadır. Afetler hem toplumsal alanda hem de bireysel yaşam alanlarında pek çok değişmeyi zorunlu kılmaktadır. Beklenmeyen veya planlanmayan bu değişme sürecinde uyum sağlamada zorlanmalar yaşanabilmektedir. Bu çalışmada 6 Şubat 2023'te gerçekleşen Kahramanmaraş merkezli deprem sonrası uyum sürecinde aile birliğini bozan etmenler, depremzede kadınların görüşlerine dayalı olarak derlenmiştir. Çalışma 2024 Nisan ve Mayıs aylarında 4 farklı konteyner kentte yaşayan 20 gönüllü kadınla gerçekleştirilmiştir. Çalışma nitel kapsamda bir çalışma olup, veriler yüz yüze görüşme tekniğiyle toplanmıştır. Veri toplama aracı olan yarı yapılandırılmış görüşme formu iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde depremzedenin demografik bilgileri ile ilgili sorular ikinci kısımda ise çalışmanın amacı ile ilgili açık uçlu sorular yer almıştır. Toplanan veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Elde edilen verinin geçerliliğini sağlamak için uzman görüşü alınmış ve pilot uygulama yapılmıştır. Güvenilirliği artırmak amacıyla görüşmeler ses kaydı ile kaydedilip yorumsuz aktarılmıştır. Kadınların sosyalleşme/ kültürleşme sürecindeki toplumsal cinsiyet rolü yüklemesinden dolayı afetler sırasında ve sonrasında kritik konuma sahip olduğu söylenebilir.Türk toplumunda yuvayı dişi kuş yapar ve üyeleri bir arada tutar. Depremzede kadınlar da tüm olumsuzluklara, imkânsızlıklara rağmendeprem öncesi düzendeki gibi ailevi rollerini yerine getirmeye çalışmaktadırlar.Sonuç olarakelde edilenbulgulara göre kadınlar deprem sonrası uyum sürecinde zorlanma etmenleri olarak, yer değişikliği, barınma koşulları, ekonomik zorlanmalar ve sosyal destek eksikliğini ifade etmişlerdir. Özellikle ekonomik zorlanmalar ve sosyal destek eksikliğinin aile içi ilişkilerde gerilim yarattığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Deprem, Aile Birliği, Kadın Bakış Açısı, Uyum Süreci, Zorlanmalar

The family is an institution that exists in every society as an element of the social structure.Like every social institution, there is a status and role distribution within the family. Therole behaviors expected from men and women vary according to cultures. The traditionalTurkish family structure continues to exist under the influence of gender role stereotypes.Disasters, particularly earthquakes, which are the first type that comes to mind, ocur suddenly. Earthquakes, resulting from brief movements in the Earth's crust, can causeextensive destruction depending on their magnitude.In this context, it leaves irreversible material and emotional losses. Disasters necessitate numerous changes in both societal andindividual living spaces. Adapting to these unexpected or unplanned changes can often bechallenging. In this study, factors disrupting family unity during the adaptation processfollowing the earthquake centered in Kahramanmaraşon February 6, 2023, were compiledbased on the views of women affected by the earthquake. The study was conducted inApril and May 2024 with 20 volunteer women living in four different container cities. Thisis a qualitative study, and data were collected through face-to-face interviews. The semistructured interview form, which served as the data collection tool, consists of twosections. The first section includes questions about the demographic information of theearthquake survivors, while the second section contains open-ended questions related tothe study's objective. The collected data were subjected to content analysis. To ensure thevalidity of the obtained data, expert opinions were sought, and a pilot study was conducted.To enhance reliability, the interviews were recorded and transcribed verbatim. It can besaid that due to the gender role assignments in the process of socialization/culturalization,women hold a critical position during and after disasters. In Turkish society, the saying"the female bird makes the home" reflects the role of women in maintaining familycohesion. Despite all the adversities and impossibilities, women affected by the earthquakecontinue to strive to fulfill their familial roles as they did before the disaster. According tothe findings, women identified relocation, housing conditions, economic difficulties, andlack of social support as the factors causing difficulty in the adaptation process followingthe earthquake. It was identified that economic difficulties and lack of social support, inparticular, created tension in family relationships. Keywords: Earthquake, Family, Female Perspective, Adaptation, Difficulties