İlkokulda çocuk hakları: Bir meta-analiz çalışması

Çocuk hakları eğitimi, yalnızca hakların kavramsal düzeyde aktarımını değil, çocukların bu hakları günlük yaşamda deneyimleyerek içselleştirmelerini amaçlayan bütüncül bir süreçtir. Bu eğitim yaklaşımı, öğrencilerin haklara yönelik farkındalık ve tutumlarını geliştirirken; adalet, eşitlik ve katılım gibi demokratik değerlerin erken yaşta benimsenmesini sağlar. Hak temelli bir öğrenme ortamı, çocukların sosyal ve duygusal gelişimlerini destekler; bu da hem bireysel güçlenmeye hem de toplumsal yaşamda etkin yurttaşlar olarak yer almalarına olanak tanır. Bu çalışmada, ilkokul düzeyinde uygulanan çocuk hakları eğitim programlarının öğrencilerin bilgi düzeyi, tutum ve farkındalık düzeylerine olan etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Literatür taramasının sonucunda çalışma, 2000-2025 yılları arasında Türkiye'de yapılmış deneysel araştırmalar ile sınırlandırılmıştır. Araştırmada meta-analiz yönteminden yararlanılmış, her bir çalışmanın etki büyüklüğü Hedges's g istatistiği ile hesaplanmıştır. Ayrıca, hesaplanan etki büyüklüklerine Q ve I² istatistikleri ile heterojenlik testi uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, çocuk hakları eğitim uygulamalarının öğrencilerin bilgi düzeyi (g=1,086), tutumları (g=1,195) ve hak farkındalıkları (g=2,912) üzerinde anlamlı ve pozitif etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, çocuk hakları eğitiminin öğrencilerin gelişimini destekleyici ve kalıcı öğrenmeler sağlayıcı bir yaklaşım olduğunu ortaya koymaktadır.

Children's rights education is not limited to the conceptual transfer of rights but represents a holistic process that aims for children to internalize these rights through lived experiences in their daily lives. This educational approach enhances students' awareness and attitudes toward rights while fostering the early adoption of democratic values such as justice, equality, and participation. A rights-based learning environment supports children's social and emotional development, which in turn contributes both to their individual empowerment and to their active participation as citizens in social life. This study aims to determine the effects of children's rights education programs implemented at the primary school level on students' knowledge, attitudes, and awareness of rights. Based on a literature review, the study is limited to experimental research conducted in Türkiye between 2000 and 2025. The meta-analysis method was employed, and the effect size of each study was calculated using Hedges's g statistic. In addition, Q and I² statistics were applied to test heterogeneity. The analyses revealed that children's rights education practices have a significant and positive effect on students' knowledge (g = 1.086), attitudes (g = 1.195), and rights awareness (g = 2.912). The findings demonstrate that children's rights education is a supportive approach that contributes to students' development and ensures sustainable learning.