Sorgum (Sorghum bicolor L.) çeşitlerinin bor noksanlığı ve fazlalığına duyarlılıkları

Bu çalışmada, sorgum (Sorghum bicolor L.) yetiştiriciliğinde kullanılan yerli ve yabancı kaynaklı dokuz çeşidin B noksanlığı ve toksisitesine duyarlılıklarını belirlemek için bazı agronomik, morfolojik ve beslenme özellikleri değerlendirilmiştir. Bu amaçla, sorgum çeşitleri perlit ortamında kontrol (45 µM H3BO3), B noksanlığı (0 µM H3BO3) ve B toksisitesi (1000 µM H3BO3) koşulları uygulanmış besin çözeltisi ile üç tekerrürlü olarak sera koşullarında altı hafta süreyle yetiştirilmiştir. Bor noksanlığı ve fazlalığı koşullarında; bitki boyu ve çapı, gövde, kök ve toplam yaş ve kuru ağırlıkları, P, K ve Ca alımları, organik madde oranları, gövde N ve kök Na alımı ve fotosentetik pigment içeriklerinde önemli azalmalar saptanırken, gövde/kök oranı, ham kül oranları, gövde N konsantrasyonu ve ham protein içeriği, P ve K konsantrasyonları ile gövde Na konsantrasyonunda önemli artışlar belirlenmiştir. Bor noksanlığında B konsantrasyonu ve alımları ile gövde Ca konsantrasyonunda önemli azalmalar ve B fazlalığında ise bu parametrelerde önemli artışlar belirlenmiştir. Bunun yanında, birim B'a karşılık oluşturulan kuru madde miktarı B noksanlığında artarken B fazlalığında ise azalmıştır. Ayrıca, kök Ca ve Na konsantrasyonlarında B fazlalığında önemli artışlar belirlenirken, B noksanlığında ise değişimler önemsiz bulunmuştur. Toprak üstü aksamda stres tolerans indeksine (STİ) göre sorgum çeşitlerin dayanıklılık sıralaması B noksanlığında Agacan>Teide>Cowley>Topper-76>Greengo> Aldarı>Beydarı>Tracy>Roma ve B fazlalığında ise Agacan>Cowley>Teide>Topper-76> Greengo>Beydarı>Aldarı>Roma>Tracy olarak belirlenmiştir. Stres duyarlılık indeksine (SDİ) göre sorgum çeşitlerinin duyarlılık sıralamasının B noksanlığında Roma>Greengo> Beydarı>Topper-76>Cowley>Teide>Agacan>Aldarı>Tracy ve B fazlalığında ise Aldarı> Teide>Roma>Topper-76>Tracy>Cowley>Greengo>Beydarı>Agacan şeklinde olduğu saptanmıştır. Bor noksanlığı koşullarında Tracy, Agacan ve Teide ve B fazlalığı koşullarında ise Agacan, Beydarı ve Cowley sorgum çeşitlerinin yetiştirilebileceği sonucuna varılmıştır.

In this study, some agronomic, morphological, and nutritional characteristics of nine varieties of domestic and foreign origin used in sorghum (Sorghum bicolor L.) cultivation were evaluated to determine the sensitivity to B deficiency and toxicity. For this purpose, sorghum varieties were grown in greenhouse conditions in three replicates with nutrient solution applied in perlite medium to control (45 µM H3BO3), B deficiency (0 µM H3BO3) and B toxicity (1000 µM H3BO3) conditions for six weeks. Significant decreases were detected in plant height and diameter, fresh and dry biomass of shoot, root and total, uptake of P, K and Ca in shoot, organic matter ratios in the shoot and root, shoot N uptake, root Na uptake and photosynthetic pigment contents while significant increases were determined in shoot/root ratio, crude ash ratios, shoot N concentration and crude protein content, P and K concentrations in shoot and root, and shoot Na concentration under B deficiency and toxicity conditions. Significant decreases were determined in the concentration and uptake of B and shoot Ca concentration in B deficiency conditions, but significant increases in these parameters in B toxicity conditions. Besides, the amount of dry matter produced with unit B increased in B deficiency, while it decreased in B toxicity. Moreover, significant increases were determined in the Ca and Na concentrations in root in B toxicity while these changes in B deficiency were not found significant. By the stress tolerance index (STI) in aboveground parts of sorghum cultivars resistance ranking; in B deficiency, it is determined as Agacan> Teide> Cowley> Topper76> Greengo> Aldarı> Beydarı> Tracy> Roma, and in B toxicity Agacan> Cowley> Teide> Topper-76> Greengo> Beydarı> Aldarı> Roma> Tracy. By the stress sensitivity index (SSI) in aboveground parts of sorghum cultivars sensitivity ranking; in B deficiency, it is determined as Roma> Greengo> Beydarı> Topper-76> Cowley> Teide> Agacan> Aldarı> Tracy, and in B toxicity Aldarı> Teide> Roma> Topper-76> Tracy> Cowley> Greengo> Beydarı> Agacan. It was concluded that Tracy, Agacan, and Teide varieties could be easily grown in B-deficient conditions, and Agacan, Beydarı, and Cowley varieties in B-toxic conditions.